Skip to main content

Full text of "Semita sapientiae sive ad scientias comparandas methodus"

See other formats 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at http : //books . google . com/| 



dbyGoogle 



Digitized by VjOOQlC 



Digitized by VjOOQlC 



4 ■ 






*H*^ 



i^^- 




Digitized by GoOj^lfc** 



# 



*•■ '■'••: SEMITA 

SAPIENTI^ 

SIVE . # 
AD SCltNTIAS COMPARANPA5 

M^THOPVS., ' 

Nuncprimum Latinijurisfdtta % ab Abrahawo Ec+ 
cbelljwfi, Syriacaru+dr Arabicarum Uterarum 
* Chnfhanifiimi Aegis interffise $ ac earun- 

dem in Academia Parifienji TrpfeJJbre. 

• 

Ctim eiufdem notis > quae acl calcera opcti$ 
reperieritur. 

*£* MS.Arabico anonyftio Bibliothec» 
*Emine'ntissijmi CardinalJs* f 
Mazariki. 



dbyGoogle 



*••-*•-•■■» x -* 






Digitized by VjOOQlC 



iLLVSTlUSSlMd D, D, 

P SEGVIERIO 

FRANCIjE CANGELLARIO* 



licni- 
&vix 
n, fc- 
iftcrc, 
barbarumque ofFerrc munufculunu 



l DigitizedbyGoOgk.^ 



'V 



Epistpla. 
fantur omnes , cuius libcralicatcm 
fummam do&i , ac ftudiofi quiquc 
cxpcriuntur, cuius efFufa bcnignitas 
cundosperhumaniter comple&itur, 
cuius prudentia incrcdibili, & iudi- 
cio, admirationc omnium, fuprcmus 
huius auguftx monarchiac rcgitur 
magiftratus , vt vnus quidem totre- 
bus adminiftrandis , quot aliorum 
complures vixfufficiunt,non modo 
par nt, verum etiam fuperfit ? Quidni 
crgo, fivnus cgocum cacteris omni- 
bus,ampliffimarumvirtutum tuarum 
allectus & compulfus quodammodo 
ornamcntis, & iplendore mc confpe- 
dlui tuo committerc audeam , & bar- 
barum offerre munufculum , latina 
toga vtcunquc vcftitum , vbi alij haud 
tua magnitudine indigna offcrunt. 
Quia,vr ait D.Hieronymus,o^rr* ifnuf 
quijciue quo&poteft^dij aurum,argentum,&* 
lapiaespretiojbs f ahj byjfum, Grpurfuram, 
0* coccum offerunt , & biacynthum : no- 

Digitized by VjOOQlC 



EpISTOLAr 

bi/cum benedgitur, fiohtulefimus pelles ,& 
caprarum pilos. Sed quid ? hoc mune- 
rum fingularc , ac proprium cft, vt 
fuam fcmpcr dignitatcm,& fplcndo- 
rcm a digniori capiant, cum ofTcrun- 
tur , vcl accipiuntur. Qupd cum ira 
iit, ncc barbarus fane ncc exiguus am- 

{)lius ccnfendus erit is libellus, fi ll- 
um tua dignabcris benignitate, vir 
fumme. His quoque acceffit llluftnf- 
fimi viri Abbatis Andtea; Mondini 
hominis incomparabilis virtutis, cui 
plura multis debeo nominibus obin- 
flnita collata mihi beneflcia , au&ori- 
tas, & confilium , quod animos addi- 
dit. Si ea igitur qua foles beneuolen- 
tii hanc ad fcientias comparandas ex- 
cipies femitam ,magis magifqueani- 
mos ad maiora addes, Arabumque 
eruditionem ab incunabuiis ad pcr- 
fe&am pcrduccs xtatem , & ex tcnc- 
bris barbariei ad latinam lucem de- 
duccs. Quamplurima cnim volumi- 

a iij 

Digitized by VjOOQlC 



*r 



Epistola. 
na pmnis argumcnci adhuc latini fer- 
monis nefcia latcnt,tuminBibliothc- 
ca Chriftianiftimi Rcgis , tum in celc- 
bcr rima illa Cardinalis Mazarini,qui- 
bus mdies quoq; immensa illius prin- 
cipis liberalicacerit acceflio. Percgrcr 
gia etiam tamEcclefiafticarum>quam 
profanarum , & naturaliumhiftoria-» 
rum , Philofophiap, Medicinx,Ma- 
thcmaticarum , Moralium > Poeta- 
ru m , & Humaniorum hterarum , ac 
omnis gencris extcrnarum lingua- 
rum cxhibet nobis Bibliothcca illu- 
itriflimi viri Gilbcrti Gaulmini Chri- 
ltianiflimiRcgisa facrationbus con- 
iiliis , & libcllorum fupplicum praefe» 
£ti, cun&arum fcientiarum, & lin- 
guarum cognitione, omnium admi- 
ratione, vnici,Nonnulla quoquc Ara* 
bicahabct vir ille clarifhmus , atquc 
non de GalJia fbla , fcd dc vniucrfii 
Chriftiano orbc optrmemeritus Quii 
do Micha|?l Lc Jay rcgi a cpniiliis, gu* 

Digitized by VjOOQlC 



E M S T © L Av 

animo plufquam regio opus illud Bi- 
bliorum multiiuge , quod vix fummi 
principcs tentarc aufi eflent , & ae- 






Epistoxa. 



Digitized by VjOOQlC 



Epistoia. 

fniMagni DucisHetruriae. Ariftotc^ 
lis quamplurima opcra praetcreo ; dc 
duobus Euclidis poftrcmis libris, 
ncmpe 14. & ij. qui habcntur in Bi- 
bliothcca Eminentiflimi Cardinalis 
Mazarini,nihil dico, Quidni fiSalo- 
monis ille liber, in quo dijputauitju- 
fer ligtis , i Cedro , qu* eft in Ltbano , vf 
que ad hyjjopum, qua egrediturde pdriete; 
&* dijferuitde iumentis, &yolumbu> i &* 
reptilibuSy &fifeibus > &pud Arabesad- 
huc repcriatur? Ccrtc inter ipfosha~ 
6tenus co fubnomine circumfertur, 
aiuntquc reginam Sabse , fcu Arabiae 
illum habuuTe a Salomone arabice 
verfum , cum venit tentare eum in 
xnigmatibus. Etquidem ,fi Salomo- 
nis non eft, Salomone forte non eft 
indignus.Hanc igitur literariam dif- 
ciplinam tua vt illuftres eruditionc, 
V. I. condias fapientia , promoueas 
au&oritate, raequc alicnigcnam, qu* 



Digitized by VjOOQlC 



S 



Epistoxa. 

folcsaliosbenignitatc,in tuacotnplcr 
&aris cliintcla humilitcrcxoro^dum 
omniatibi faufta precor, atqucfum 



Humillimm 6c obfequcntiflimus 
fer uus 

A b raha m v s Ecchellenfi$. 



Digitized by VjOOQlC 



PRjEFATIO operis 

AD LECTOREM^ 

NFfcio quo erroreferfuafumeft^ Lefforhu- 
manifiime y Mahometumffeudofrofhetam 
iltum Arabemfequacibusftudia literarum om- 
nium tnterdixijfe * vt nihil froftereafafere ifti 
njelinty nec alios vel tntuen Ubros frxter vnum 
Alcoranum\ cum nulla tamenfitgensforfan^qua 
literas,dr literatos *queveneretur> mlla y qua li~ 
brostam ab Hebrais^ Syris, chaldais, Aegyftiis % 
Indiis, Gracis , Latinis , altifque nationibus % 
quam afuis Auttoribus frofe&os , acurattys fer- 
quiraty diligentius exfcribat, ac infuam vertat 
Arabicam linguam , vel horum interfretes libe- 
ralius comfenjet. Vnius Almamunigentis Cba- 
life^feu Imferatoris, vt de reliquis nuncfi- 
leam, quantum iftiin literarumfiudiafint fro* 
fenjt , & ferantur > exemflum commonftrat* 
guiffe quiceleberrimaerexitgymnafia, dottos 
quofque amflifiimu conduxitJtifendiis y infini- 
tum Profemodum alebat ftudioforum numerum, 
nec homines beneficiis aUiciebat adfiudia tan- 
tum , & iriuitabat y fed etiam iffemet frequen* 
tandofeholas , eos adidcomfellebat quodammo- 
do p & vrgebat, vteim aui tam Cbnftiani, quam 
4rabes reftrm hiftoriografbj. Librorm* q**s 



edby LjOOgle 



PRJEFATIO. 

<vndi<ft*c ex mnihus linguis emnis argumenti 



dbyGoogle 



PllAf ATI-rf 

iUud cadauer iaceat, non confiat. ChamaUmm 
ttmfolo aerishaufiu viuereabomnibttsfer} cre- 
dttur, tamen eum mufcis , ac alus eiufmodi vefti 
infeftis, certumeft, vtifftmetin Orientemitties 
obferuaui. viferdfmtus difiuftismaternislate- 
ribusfrodire igraues fcrifsirt Auc7ores , ac vul- 
gofertinaciter credttur : eam tamen atiorumfer- 
fentum more farere abfque vtto vitafericulo 
centies, mittiefque obferuatum eft in Oriente i 
fttmmo viro ,& ifft afud ittumhiftefitfe vidi 
ocutis. De Coratio, vnionibus ,& margaritisa 
comfluribus Auihribus haud foftremanotaaf- 
firmatum e/t,ac-titeris*e$nfignatum, & vuigh 
tenacius crediim, easfu^ aquis mottes ejfe,ad 
aerem vcrb eductas indurefcere , quod exferien- 
tia falfiftmum ejfe commonfirat. Dum igitur 
afud me cogitabam,dehoc argumento atiquem 
ederetratiatum ,vtfidem meam liberarem, vt 
quiamicis comfluribus auide quarentibusftm- 
ferreftondi;, Mahometum nequaquam ftudia, 
iiterarum interdixife; in hunc incidi tibcUum 
inter confciendum catabgum iibrorum Mss. 
Symum , atque Arabum Sibtiotheca Emtnen- 
tiftmi D. Cardinalis Mazarini , quam oftrk 
fetjfmi vtri , ac in dignoftendis fetigendsfqut 
oftimis qutbufque tibrtshac noftraatate nemim 
ftcsmMp. Gabrielis Naudai , ad fublicamfiu- 
dioftrum vutita$emj& commodum immenfiani- 



Digitized by VjOOQlC 



% 



Pa At AVtO. 

mi liberaliwewftituit* £>uifank libe&usproli- 
xiorem mihi ademit Uborem, quia qua longiori 
tempore apluribus Auttoribus compilanda erant, 
UU exhibetjblus*oportuitque tantum eum docere 
latine loqui , quod vnius hebdomadis Jpatio fa± 
ilum efi\fiautcm ineleganter ,fatis efi ,fi in~ 
telUgatur. 

Porro diffitendumnon eft^ Mahometanos Scri* 
ftores aliquos totam aliquando phtlojbphiam 
damnajfe > tamquam cumfua Legis principiis 
minime congruentem , aliquando folam Logi* 
cam 9 feu dialetticam , quia ex eius fundamentis 
&principiis Alcorani plura euertuntur princi* 
fia 3 drfrofofitiones. Hinc Mahometus Alga&a* 
lusfenior fa6lm % fhilofofhU nonfolum valedi* 
xk,fedeam etiam acerrimeimfugnauit infcri* 
fto ofere: deftru&io philofophiaf. Alga&alo 
rejpondit Auerroes alio ofere hoc inftgnito titulo: 
Deftru&io deftru&ionis Philofbphiae , & 
tum a legalibus $ nernfe Alcorani ftudiofis , pe r-* 
uerfumfuijfein frafatione ajjerit. Nemo enim 
Arabumfhiiofofhorum tam ineftus eft, vt Alco- 
raniplunmas nanias non dctidcat , & excifiat 
cachinnis. HocvnuminftaromniuwfitiAfferit 
Mahometus , terra molem 7 curn in aerefujpenfa^ 
& librata ejfe non fofit , Tauri cuiufUam ad id 
€reaticornibusimpofitamfuiJfe^ vt fufientarc* 
tur $ nefuo pondere deorfum Ubaturs Is vero 



dbyGoogle 



P'KMtATIO, 

aliquaftdo onere lajfus alternis vkibpts cornua 
fupponit , ex quo terranotus oriuntur.Tdurifor* 
tehuiuscornu vnum regno Jubeft NeapoUtano, 
qubd tamfrequentibus quattatur terrdmoiibus. 
guantum autcm hac, aefmiUa cum philofi* 
fhUcongruantprincipiis,nemo cordatus non vi+ 
det. Mirum ergo non efifi qnidamfua legtsftu* 
diofi philofiphiam damnent ,faltem quoad eas 
partes,qu* a lege dijfcntiunt. NecMahometa- 
nifili philofiphiam damnarunt hoc modo ,fid 
ttiam prifiorum patrum aliqui ,prafirtim peri* 
pateticam. 

Iam dittts alia aliorum amicorum accefiit ex- 
a£tio,quinon tninus auide fiire auent , quoin 
poetica Jrabes acumine ,& dicendi pollent fa- 
cundia. ^uibus hoc etiam libellofacerefatis du- 
xi, cum diuerfiftili multorumjitrefertus Epi- 
grammatum} quamquam natiuum hdcftilum, 
& linguaproprietatis acumen ,gratias , & lepo- 
resfiruare non poffunt % quod hocfttverftonum 
tx vna in aliam linguam inetuStabdc fatum^ & 
defectus , vt Ecclefiaftici prologi etiam Auftor 
fatetur, & quotquotjunt mukarum Unguarum 
periti. 

Stpus praterea eb libentihs Jufiepimus ,qubd 
prater vtillimas rigulas ad fcientias comparan- 
das ,toteft refcrtutn virtutum omnium enca* 
miis 9 acJaudtbus, & contra vitiorum vitupc- 



dbyG( ¥ 



Vkjeiatio. 

rationibusy vt nemo chriftianus ftudiojus illui 
legerepofiit , quin maximo Jufundatur pudore, 
& ad vtrtutes ardentius ampleitendas^ (jr<vi~ 
tia execranda non exftimuleturi Namftchri* 
ftianus > nempe legis totiusperfe0ionis plenitu- 
dinis (iudiojus ^audiat ea ab Ethnicts &publ* 
cams docerty & ficri : Difcendi prseceptum 
omftes obftringit fideles , quia omnesex 
arquo tenentur Deum cognofcere , & ea, 
qux ad fuasartis, & profeflionis fpe&aiit, 
fcire , ne peccatain ciuilibus contra&ibus, 
focietatibus , ac aliis eius generis commit- 
tantur , quibusreligionisintegritas, ac fan- 
ditas violetur : Nonne maximo pudore per^ 
fundidebeatyfiitaftudiis operam nauetinerte> 
<vt qua Deo debentur $ quaque etus profefStonts 
exigant partes , nefciat?J%uid praftare tlle de- 
beatycumhuncauditpublicanum inculcanfemi 
Philofophus fua forte fit contentus,acin 
Deo coUocetfiduciam \fifuatpfcnonfitcon~ 
tentus , cumfit ex eorum numero, qutbus dcium 
tft : Nolite ergo folliciti effe dicentes : quid 
manducabimus , aut quid bibemus , aut 
quo operiemur > De voluptattbus , qua exftu- 
dio fapientu capiuntur , quid dicendum erit, 
dumaudientftudioftpublicdm&n i/?umpoftqua+ 
ftionis alicuius folutiontm-ita exclamantemi 
V binamfunt rcges? vbinapi principes/ybi- 

narri 



dbyGoogle 



pR.*FAT*g. 



Digitized by VjOOQlC 



PnJBPATtoI 



mentitnefatmu*. VaU x 



. \i 



v * v 



Digitized by VjOOQlC 



cftnpAxi^p AvhroRis. i 

C a;p v t L D« fracepto dtfiindi.' £ 

Cap. I l 9 De Jntentione. - % 

&a v. 1 1 1. £>* SeieStione gtnttis Smntity < Pract* 
potu \ % Socy , neervnjc tenftaftti* 

-.-.Ssmlhjk -■ «> 

C ap. IV, Dehomrt &apict?iU ,& Saficntibm 

Aefcrcnda* . «. * *8 

Cap. V. ?) c Diistent $*,*&* (&J*it*tc. ,18 

Cap.VI. 2* >w*mitMe> 

C ap.VII. Sna forte Bbilofophm fit eeme*t*s % ac 
in DcQponatfiductam. 58 

C AP , VIII. Z>* IflwjKW tomparandafafientia. 6j 

C 4 1». I X. De ammimodcratione0rmfroxinmm 
caritate* 6+ 

Cap. X. P* progrejfu infi»diisf*fientia\f*c$e»* 

: . t idtt ■•••> ■ ■" 7» 

GAtJCU.Df* ;*#/•*/* 

Hioncm wwHtuBUf * • - •$ 

Cap.XIII. Z>< *fl*, ?»* fcw **£*»'> w/ fef*. 

*l* * 0/ , *<r rf* Hs , f ims www />*W«- 

.;• ... CHfft veUorrifiunt^ • v . .91 



XiYV 



i23v;A;>? 



5l^ 




ttxfrdif d* Trimteg 4* ##* 

PAr Gracc& Priuilegc du Roy du onaicfitoe 
Iuillct 164$* ii cft permis aulieur Abr ah aj£ 
Ecchellbnsis du Monc-Liban , Iriterp* c- 
te dcfa Majeftf, jc Profcflcurislangucs Arah* 
& Syriaqueen i' Vniucrfitc dc paris , dc fairc im- 

f>rimcr , expofer en ycntc & dittribucr , pendanc 
'efpace de dix zm tvriTrwtiintituli , SgfwtJ* 
Sapicmt&tfiHC methodw adfc$intimscompar*ndai* 
que leditfieur A *r AJi am a traduir dtlaUu- 
guc Arabe en la Latme. Et deffenocsfonciaitftsfc 
cous Libraif es,Imprimeurs Sc aut res pcrfonnes 
dc quclquc qualit^ & condition qu'cllcs fQtcfifJ 
d*imprimcrou fairc iraprimcr lcdit Traittc pcn- 
<lant lcdis temps dc fcx ans g. 4 cotpcttenccr dvt 
iour & datrequc ledit Ttaittc aur& c&i acfe$uo 
4'knprimcr, le vendrc au diiUtfrucr en touc le 
RoyaunLc £im foh confeat? mtnt & pcjmiifion* 
cro de ceux ayans cWgc de luy v i peinc de con- 
fifcation dcs cxcmplaircs > flc de quarpc mjl Ji- 
ures d^aoian^e , ainfi qu**l *& piiW aii ipBg Wffc* 
fenu dans ledit ftriuilegc. 



^ichcuJ d'imprm*r ftur U prtfpicrt fm U 15« 
Imtlit 1646. .^ 



Excudcbat 
FllAKCXSCVS Pft>iVVl*AY» 



dbyGoogle 



m NOMiN£ D£I MISfcRI- 

CORDIS M1SERATORIS5CVIVS 

6pem rM.nbRAMVSi 

pRlf Af lOi 

DEd Dptimo Maximb laiis , qiii in-* 
telle&us virtute nos beatis sequauit 
fpiritibus, & fcientiae dono caeteras pne- 
- cellere fecit creatuiras , vt perirtde immor-* 
fcales a mortalibus protantisbeneficiisilli 
referendae fint grates , ac laudes debitse. 
Nunc autem implorandum nobis eft auxi* 
lium eius 5 vt quse * ad fckntias * qua: funf 
huiusinteile&us obie&um , fitfaciliorvia* 
& methodus , faeiliits oftertdamus* 

Cumpluresitaquertoftri hacartate vi-^ 
deremftudiofo^multuift in comparandis 
fcientiis tef ere ftudij , nihil vero proficefey 
autparumjeb qu6d 5 quae fit feda via>8£ 
eo ducens fertiita ignorent : operarpre- 
tium me fa&urum exiftimaui 3 fi tritam,ex- 
perientia a maioribus noftris, indigitauero 
cis viam , vt non tam fcientias ipfas , quam 
fcientiaf um fcopum attingant , qui eft 
opus tendens ad vltimum finem. Siqui-* 
dem y vt Mahometus aiebat \fckntia fine 
bomsoferibusefiakomimtio^ &operaJineJikn~ 

A 



Digitized by VjOOQlC 



i Methodvs 

tiafknt atxrratio* In ftudioforum igip*r gra* 
tiam breuiter materiam hanp tra&arefe- 
cundum Maioru m tfaditiones , ac obfcr- 
uatas regulas apud me ftatui.Libellum ati- 
tem hunc infcripfi ^femitafaf^entu, fiue ad 
fcientias comfarandas Methodus , eumque 
iuxt^ ipatefiar exigentiam &: v^rietateni* 

in tre^ecim diuifi capi^a > vt fequitur. 

# 

Caht primvm. 
De fucepto difiendi. 
Mnes praeceptumdifcendiobftriti* 



o 



. "git fideles. Primp, quia omnes ex 

gequo homines Deum Opt.Max.tanquam 
Creatorem , &: Dominum mundi huius 
agnoicere tenentur > atque adeo omnia, 
quse ad ipfius fpe&ant cultum: vt pra crea^ 
tionis , conferuationis , ac huiufinodi infi- 
nitorum beneficio , aliquam liudis & gra-: 
^iarum a&ionis , ei rependerent partem. 

SecundbjVnufquiique tenetur ea, quse, 
ad fuse artis , profeffionis , conditionis , ae 
ftatus officium fpe&ant , dignofqere 3 ne 
peccatain ciuilibus comr^ftibus, focieca- 
tibus,acaliis eius genehs committantuir, 
quibus religionis integritas , ac fan#kas 
violetur. Quamol^em rogatus aUqu^ndo 



dbyGoogle 



dbyGoogle 



4 METHOfcVSt 

fint obiechim intellectus humani , quo £ 
cscteris diftinguimur animantibus^illifque ' 
dominamur , cum reliqua communia ha~ 
beamus cum illis.Quinimo in multisnos 
longe fuperant 3 & pracftant , vt Leo forti- 
tudine, olfa&u Canis, Lynx vifu, perdici- 
tate Ceruus &c. Verum \\xc omnia , iftius 
portionisratione habita , Deus Opt. Max* 
ad primum adduxit parentem , vt fingulis 
nomina,iuxta ipforum naturam, & pro- 
prietatem, tamquam in fignum , & notam 
dominij inderet 3 imponeretquc. 

Quinte, exvtilitate adhuc&neceffita- 
te, magni f<5ientiafaciendaeft,cum nemo 
nefciat cordatus^eam nobis mediumeffe 
ad cognitionemboni^atque mali,eandem- 
que praefcribere nobis regulas j qux , vt z 
malo declinemuSj oftendunt, &bonum 
vt fequamur , hortantur, ac prarcipiunt. 
Scientiaprobis hominibus^Superbiar Hu- 
militatem, Luxuriae Continentiam,oppo- 
nendas efle demonftrat. Ipfa nihil Libeta- 
litatemfummos viros decere magis cjami- 
tat 3 & auaritia nihil fordidius , aut turpius 
cfTe admonet: vt hanc tamquam fux di- 
gnitatis, & fplendoris peftem fugiant,il- 
lam verb tamquam laudum omniumcii- 
mulum ampldicntur. Eius vlcra necelli- 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPARANDAS. f 

tatemnobiscommoftrant neceffitudo re- 



dbyGoogle 



5 Me*hgdvs 

^tuiujlitialn adrninijtrant cuntfis ^ftttdttm* 

que augcnt. 
fiafuht r&gtonisfciintia % funtrcgUla morum^ 
Tutumquc mummcntum aduerjus tniquitatun) 

impctus. 
JEt quidem vnw iurijpcritus , idcmque fius 
¥ormiddbilioreftddmoni,qudm religiojimilte. 

Verum non omnia, qiia: ftientias nomeit 
pras fe ferunt apud vulgUs hominum , eo 
fiint digna titulo, &: nomine, aq praefertiirt 
fvt reliqua nunc omittarn ) Aftrologia illa 
iudiciaria , poft quam multorum iudicia 
iriifer^ pereunt^dumaliis bonadifcihant,8d 
frarnunciant ptofpera. Hinc plane vide- 
itiusj ea a probiflimis quibufq; viris do&is, 
non folum vanam,(ed illicitametiam,ad 
ilHp;am femper habita fuifles nam decreta^ 
£>ei nemo eftugere pro certo valet, aut de-* 
dinareobferuatione aftrorum. Ex quo id 
firequentcr in ore Mahometus habebati 
^Ajbrelogus ejfimprobus Deo,cxo/us homthibus, 
carusddmoniyignireferuatus, Sxpius etiam 
coquerebatur <kcesiOmni*m i#*dva/d} htci 
tuo,ncmci altquando>diuinis #egte&is dcerctit, 

6 Ugibus pofthabitis,j1jfltf^ 
Jmiadgratidm aliquam^mt^amjiucadirn^ 
miHcns maiumMidmufdccBhandum. At nuU 
him profe#6 5#||qium Fideli jaa^s pne* 



dbyGoogle 



AD SCIEtfTlAS COMPARANDAS. <f 



dbyGoogle 



8 Mbthodvs 

cognkionem eorum, q\iae anima(Deo)de-« 
bet 3 & quae ip£ (A^imae) debentur. Ad 
h#c dicebat ; fcientia eft ordinata ad opus, 
alioquin obeft potius , quam prodeft,& in-r 
teUe£fcus 3 ac fcientiae donum fcienti gra-* 
uius pffiet fupplicium,qubd tapi diuino 
fit abu&s dono, & ad finem non direxerit* 
MultahicdeScientiaspraeftanti? adferr* 
ye poterimus , fed cutn omnibus fer£ not^ 
fint, ea miflafacimus, ne longior, quw 
par eft , nofter pro^rahatur libellys, 

Capvt secvndvm» 
D{ lntentiqne x 

AD fcicntiam comparandam intcntia 
imprimis > tamquam perneceflariunx 
principium f & omnium op^rationum o^in 
go perquirittfr. Nomineautem Intentio-, 
nis non intelligimus hic voluntat-emmQ^ 
qentemad opus, fuperuacaneaenimeflet 
quaeftio ha?c , cum ea voluntas & motus 
psecedat omnem opcrationem 2 fed intel-* 
ligimus tendentiam & iflotum ad finem^ 
fiue potius ipfam finalom Qaufam y propte^ 
quam qpus aggredimur^atque inde r es aut, 
bojntae^aut inal«dicuntur t Namq\ie|)lur^ 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPAkAlpAS, 9 

ex fe optima funt, quae intentione, feu fine 
peflimafiunt.Hinc Mahometus dicere fo- 
kbat : Multa frafcfcrunt mundanorum opc~ 
rumjpcdcs^ tntctionctamcn adhcatam tcndunt 
vitam y/ccus multaad hcatam vitam tcndcrc 
vidcntur, quamala intcntione ad pcrditionem 
perducunt. Quamobrem fatagat principii 
difcipulus Dei Opt. Max. gratiam afTequi 
precibus , omniaque fua ad alteram vitam 
dirigat. Ignorantiam verb tamquam natu- 
ix peftem , ac perniciem a fe prius depelle- 
re conetur 3 demde ab aliis.FidemDoctrina 
nutriat, & fuftentet,hac enimmaxime ftat 
Religio,& ea cadente omnis cadit Reli-r 
gio , quod Barhanaddinus hoc expreffit 
epigrammate f 
Maxima ignQmima eft Dotfor vitiu dcditus^ 
Std multb fciqr cft ReligioJUs ignartis, 
Vttrqut mortalihm cft ferniciqfifimafcftls^ 
guia religionemdoccnt \ quamignorant, & 
contemnunt, 
Gratias ad haec pro viribus Deo age- 
« debet ftudiofus ob intelle&us donura, , 
corporifque firmam valetudinem, Nec 
fcientias eofine fibi cornparandas propo^ 
nat , vel ad fui famam euulgandam , vel ad 
cumubapdas opes , vel aucupandos apud 
p^cipesvirps^ , 



dbyGoogle 



jo Metjuxijvs 

riaih cliHgat DtLHis perttiGtus Mahoift^ 

tus Benhafanus dicebat: ^/ omncs hominek 

wiea ejfent mancipia j efis manumtterem * vt li~ 

btrihs SafkntUftudiis fiffem vacari, quia qui 

Jhiel SafientU 4tg*ftauitfodUitatein,volupta* 

tcmque y cMeramdttaliumtlit (fcdcfewt. Aliuj 

Sapiens aiebat r unt ho- 

mines mtd tffint f Us ma* 

WfnittctW ,fi i } nt, ve+ 

rkm ntceotkm & i, ^uant 

experttr tgo y exferiantuf & iffi voluftatem, 

qua ex SafiMtia cdfitut /tudio , & fdmulatu^ 

Quod peafltins apud fe vir ckrifBmui 

Cauamaddinus Anfariusbccihebat, 

gui ad vitam tt ScientUm^ 

Oftimum profe n y 

Jguomodomax fuarit, 

Jgui Scientihk mortalibus cdptat honorts '. 

A t h#c omnia bon A iiitehfcioric teiftpfera^ 

ri pofluttt : nam 0oteft<iuis 66 ftne hdnotes 

captare,vt tigionem 

adaugeat, ^&Iufti^ 

ti&m viridicet , ae Vh6 Vferbo , fl oaiftia acfc 

Vtiiiis Dd gloriam r^ferat • Turjpd qnU 

«teffi effet, ea , qu# rtiaximo dffeqtiimur la-/ 

borfe ic Aidoribus , ad ttdSM*<wi%ete y atf 

ift caducis , vafti{^ad<:6|l«jate hoitoribttS* 



dbyGoogle 



AD SCIEKTIAS COMfrARANDAS. II 

tos,prp iis,quqipfo cado ftmt digna.Qujm 
/nortahumftupiditatemhis quidainpoeta 
farpit verfibus ! 
UHkndm minimorum efl minimta , 
Jffiufque amatores omnium vilijfimi, 
Tamen eiusMagia ita exctcaniur , &furdefi 

wnt> 
Vtfiufefientes , quorsum tendant , nefiiant. 
Quare mundanarum,caducarumque re- 
rum folicitudini ne fit deditus Philofo- 
phus^nec earum auiditate teneatur, fed 
bmniahxc , & quotquot infra Sapientiam 
funt , fe indigna reputet , caueatque fimul 
ab iis omnibus , quce ignominiae, aut vilita^ 
tis labem dignitatiSapieritiaeinferre pok 
funt. Humilis tameh fit phtfdfophus,fed 
Ca HumiUtate^quae non fapiat vilitatem 4 
£Utabie£tiaflem l fedqu*interhas i & fu-* 
t>efbiam,tnediateneat fedeflji. Huiufmo» 
dihumiiitatemprobum detetfe virum,hoG 
otcinitepigrammate Rocnoalfkmus, qui 
per antonomafiam 5 poc ta , ac poetar um fe- 
lediffimus ijicifcur. 

probum hominem decet <uer* hxmilitas, 
"SjfcfcJ *djhftmr*fi**dit Olymfi $ 
AmirnmeJ}) q»ofd*mjk*mignor*rejirtem 9 
jffoc triiftm rcfnttfiuy *n beatds? 
4tq**fi* qmtnotb vif* cUudnnt fcrkdtsf 



Digitized by VjOOQ 



n, MetHodvs 

Surfum nejpirim tendit, an detruditur imo? 
Jj>ttid? Deojoli tribuitur Jhprema mdieftm, 



dbyGoogle 



AD SCIEtftlAS COKt?AkANBA$. Ij 
i>/w times Deum , eiufji mandata obferuts. 

Capvt tertivm. 

Dt cleftionegcneris ScientU,Praceptpr#, Socij, 
necnon de conjlantia Studtoft. 

PHilofophus ex fingulisfcientiajgene- 
ribus,quod ttielius eft, feligat opor* 
tet , iuxta illud poetae confilium. 

Newo fcientiam completfitur totam ? 

Tametfi mille ftudeat annos; 

£ft enim immenfum fcientiarum pclagtu : 

£>uarc ex multis meliorafelige. 
Scientix eapars optimacenfendaeft,quas 
religionem , & nobiliorem hominis por^ 
tionem , nempe animam, refpicit, fed om- 
niuprseftantiflima eft Scietia dc Deo vno, 
eiufque demonftratiua cognitione , quia 
fimplex fides,quam a maioribus accepi- 
mus , quamuis vera fitin noftra fententia, 
demonftratiuam tamen eius fcientiam ob- 
mittere aut riegligere impium ducimus. 
Hanc fequidebet illa, qua comparantur 
necefTaria ad vitamhumanam. Vcteribus 
decretisinfiftendum eft ftudiofo , nouita- 
tibus procul amotis , vt conftans do&o- 
rum omnium fententia eft. Nam, caue, ia- 



dbyGc 3 



14 Mjsthodvs 

quiunt , ne hoclietriis ajire? pra?be*s noril* 
tatibus, quas nupeti excogitarunt Noua- 
tores,quje a vera ffientia §L pietateauo- 
cant , aetatein confumunt ^ terunt tempus, 
cancitant tutbas , nulliiiliqqe aliumpro- 
duciiftt fru&um , tifi&ia ittijnicitiaSi & ani- 
toarum detrimentum* 

Ad Prseceptotem quod fpe&at,nori tam 
do&ior * qiiaxn reiigiofior feligendus eft j 
ac pietate prjfeclarusiquia Scientia abfqua 
Pietate* «&: Religione niliili habprida eft,vt 
$>oeta his notauit verfibus* 
SiScientiaabfque Tietatefr^anshabenturi 
Omniumfriflantifimt* Cacod.tmon ejfetha- 
bendus. • 

Nee idafemetipfofaciat Phiiofophiis/e4 
alios confulat, prarfertim antiqvuores^ 8s 
£xpetientiado&iores$ quia vt aiebat Ma* 
hometus i NcmocanflwmfetensdcterioreHa- 
Jfty a*t "res eius minus Juccefferunt feiicittr* 
Quamobrertiift otriftipus ipfefuosCpnfu- 
lebat amicos , vel etiarti de rebtis domeftn 
cis, Hoc etiam , vt certiffimum 5 iri vulgus 
ia&atur : Hama,femi-honm , nullm bom$. IU9 
dicitur homo , qui pollet ingenio &c alios 
con{uXix.\fem-honw iUe eft , qui quainuis 
ingenio prseftet, nemincmconfulit : nullus 
ftftno , qui nec ingenio eft prxditus , ma 



dbyGoogle 



At> SCIEKf IA5 CdlftfiHANDAS. tj 

confilium pecit. Giaapharus autemSade»- 



Digitized by VjOOQlC 



i6 Methodvs 

vel eiiisappareat veftigium.Sciasetianipa* 
tientiam , & conftantiam praecipua iritcr 
fundamenta , quae ad rerum acquifitio- 
nem requiruntur^ ac prsefertim fcientia^ 
effe adnumerandas , quanquam pauci , ac 
iarb , laudata ac vi&rici patientiavtantur, 
vtpoetadicit: 

OntnU paticntia vincuntut, 
Scdp4uci,4c t4ro^ illa vtuntur. 
Ex quo id apophtegma ortum eft: Fortitudi* 
nisprdftantta.cftvniushorxpatientU : Quam-' 
obrem ftudiisfemel incohatis,necpracee^ 
ptotem deferat ftudiofus , nec ab vna ad 
gliam tranfeat quseftionem abfquq prsecc- 
ptorisimperio. Quod-fi hoc facere ftudio-* 
fus non debeat , multb minuslicebit ad 
varias tranfuolare Academias,aut perva- 
rias vagari regiones f nifi neceffitas exege- 
rit , vt alibi dicemus , quia haec omnia ani- 
mum diftrahunt.Tempus quoque interim 
teritur , setas labitur , beditur fides- 

Temperatus etiam fit philofophus $ & 
animicoerceat motus, & concupifcentias, 
quia Concupifcentia, vt poeta dicit , eft 
ipfa perditio. 

Concupificntia cfi iffi pcrditioni alca , 
J%ui crgp illa Uborat , pcrditus cfi kabcndus. 
Inconftanwayitiohaudcaret,philofophus 

vcrb 



dbyGoogle 



Ai> SCIENf IA* COMPAS.ANDAS. 1? 

vero omnis vitij expers fit, opottct, & & 
virtutem expetit^ardua fuffcrat ,quia vti 
dicitur t * trtusarduorum fulcitur columms* 

Scientiain fex compatati Ali Bentalebus 
dicebat : fcilicet , ingenio j diligenria , pa-f 
tientia , maturitate , dire&ione ptecepto-* 
ns,tempore. 

Studiorum focius diligens fit^ pius , in- 
dole accommodus^ piger vero fugiendus 
eft , itemque impius * loquax, & feditiofus: 
quia tales fumus * qttalis eft focius, vt poe* 
taait* 
Ne interroges de hominefeddefocioferquirc, 
Jjteiafocium quifqutfuum facile imitatur* 
Jj>uamobrcmJi malus efi , eum illico fuge i 

Siverobonus y iUtadharens % bonuseuades. 
£t de pigro idem. 

Ne familiaritate pigri vtaris : 
Sape enim malus bonum corrumpit* 
Nonne vides ardentem ignem 
, Cineris focietate in cwcrcrn verti? 
MahometUs aflerebat, qudd omnes na£ 
cuntur fideles^fed parentes fuareligione 
infantes imbuunt,&: peruertunt. Quibus 
Verbis indicare volebat , nos vt plurimum 
eorum fequi folere motes,qui noftricu* 
ramgerunt,& vtmaiorcs eos habemus/srel 
ipforum vtimjur familiaritatc. Quemad* 

B 



r 

yGoogle 



iS Methodvs 

modum fcabies ( alius quidam dicebat ) S£ 

peftis inficiunt , ita focij fuis moribps vel 

bonis, vel malis^nos imbuunt. VisaMen- 

temcognofcerej Quinam fint amici eius 

perquire. 

CAPVT QVARTVM. 

De honore SapentU , &Sapientibusdefcrendo. 

QV i Sapientiam contemnit , ab illa 
contemniturj nec quifquam fane 
eam aflequi valebit , etfi magno polleat in- 
genio > nifi maximi ipfam fecerit , nec mi- 
norem detuleritdo&is viris honorem,ac 
fumma in veneratione prseceptorem ha- 
buerit. Dicitur enim 5 nemoadmetamperuc- 
nitabfqneauttoritatisrcuerentia. contra y nem$ 
cecidit abfaue venerationis contemptu. Vene- 
ratioobedientiiprxftat, & quidem ex eo 
id patet , qu6d praeuaricatio diuinorum 
prseceptorum^nonin ipfis confiftitrebus, 
fedinmandaticontemptu. Quid eiiimin- 
tererat Deo Adamum primum honunem 
comedifle ex arboris fru&u, nifimandati 
contemptus interueniffet > Mahometus. 
cria infortuniaeuentura contemnenti prae- 
ceptorej» prxnundabat : obUmon<m fcili- 



dbyGoogle 



AJ> SCIEtfTIAS COMPAfcANDAS. I£ 



Digitized by VjOOQlC 



io Methodvs 

& cum ille hunc duntaxat Atcorani verfi* 
culum , ti^l)^»eumdocuiflet,quingen- 
fas mifit ei ftatim Abuhanifa drachmas, 
Quod pretium c&m exccffiuunj duxifTet 
Magifter , iratus Abuhanifa ait : ergone 
AlcoranUs penes te aliquod pro meriti* 
habet pretium ?His di&is filium ftatim aJiQ 
tradidit prxceptori.Seriiores noftri hoc in 
ore ftequenter habebant:QwfiUumfuum 
do&um iri defiderat f do&ores veneretur, 
& peregrinantes domo excipiat fua, eo- 
fum ncceffitates impleat 5 egentibus fuc* 
v currat \ quod fi filio hoc non proderit,quia 
litcrarum ftudiisnon eft deditus,prode* 
fit nepotibus. 

Inter ea ,quse obferuandanpbis fant itt 
venerandis magiftris , illud imprimis fir, 
Vt ne ambulantes praece^re iljos audea- 
mus , nec ipfis praefentibus vel verbum^ 
nifi nobis aut prsceptum , aut perouffum 
fuerit,in rpiedium proferre : tunc ver& hec 
piultum loquendum nobis eft , nec immo- 
defte. De quxftionum difficultatibtts eos. 
mterrogare,citriconftitutum tempus, ca- 
uendum omnin6 eft,fed opportunum ob- , 
feruemus. Ianua domus pneceptons ne«* 
quaquam pulfanda , Ccd dohec egrediatur 
prxftolandum eft. Surtmum eius bene- 



dbyGoogle 



AD SCIEffTIAS COMPA&ANDAS. H 

placita in omnibus funt aucupanda , &£ 



B iij 

Digitized by VjOOQLC 



±i Methodvs 

lebat : Nullam aliam ob caufam tantus mi- 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPARANDAS. ZJ 



Digitized by VjOOQlC 



34 Methobvs 

ponat libris , at prater hunc riihil aliud, 
Retulknobis Barhanaddinus nofter prx~ 
ceptor , quod cum quidam do&or atra-» 
mehtarium libro fuperinjpofuiflk , aliu* 
id indign^ ferens lingui Perfica ait illi: 
Bamaiabi.i£md^immdC\i\i,T^met^ Pha- 
chraddmus Iurifconfaltorum fux aetatis 
peritiffimus hsec omnia , nifi accederec 
contemptus, paruipcndebat ,quainquam 
aliorum pcrplurium calculo melius eflet 
ab his abftinere , quia a minimis ad maxi«* 
nia eradum facere folemus. 

Adidemargumenwn eleganslibrorum 
defcriptio attinet , nam diftin&is literis^ 8C 
verfibts funt libri defcribendi , nec ita vr- 
gendi fiint verfus y vt alius aliumpremat, 
nec minutioribus chara&eribus y vt diffi-* 
cile difcernantur, Margo ? nifi magna vr-r 
gente neceflitateprsetermittendanoneft, 
Videns aliquando Abuhanifa quendam 
inter defcribendum minutiffinus chara- 
fteribus quafi confundentem verfus , ait 
illi; Si vtxeris * te fmnitebit , fi mortutu yero 
fueris ^malediSlionibus afficieris. Quafidice- 
re voluiflfetifi fenueris, &oculorum de- 
fecerit yifus , asgr£ feres , quqd tam preft 
se , & minute defcripfiftf libros ; quum ve- 
r6mort;uu^fueris ,legen?este«^edi^H 



dbyGoogle 



AP SCIENTIAS COMPARANDAS# XJ 

nibus laceffebunt. Itenr Magedaddinu* 
Sarchachius dixiffe fertur; Si malccxjcri- 
pferimus libros nos pmmtebit:Jinon benc Jelc~ 
geriwus libros , nospoenitebit xfidefcriptos libros 



dbyGoogle 



%6 Methodvs 

forum abufum carpens Barhanaddinus 
diccbzt lOlimJtudiofitotumdi/cendinegotium 
praceptoribus deferebant , atque adeo optatum 
confequebanturfinem^&propojitum : nunc ver* 
ideo non proficmntjludiofi ', quia 'vnufquifcfue 
fibiy c/uod lubetfeligit. Idem referebat,qubd 
Mahomecus Bocharenfis poftquam Ma- 
hometo Benhafano librum de oratione 
explicandum eflet aggreflus,dixerit illi: 
V&de , (jr operam daftudio eloquentu & narra- 
tionum .^Coniecerat enim optim£ vir do- 
£tiflimus , qub&eius genio , & propenfioni 
magis id ftudiorum genus conueniebat , vr 
euentus ipfe comprobauit, quia huius pro^ 
feflionis omnium princeps euafit Benlia- 
fanus. 

Oportet etiam , vt magiftro non aflide&c 
ita ftudiofiis , vt illum premat, dum le&io- 
nem habet ad difcipulos , nifi maximaco- 
gatnecefiitasjfedlongitudinearcusab il- 
lo faltem diftet in venerationis fignum. 
Malimores vt peftis ftudiofo funt fugien- 
di , quia ifti non folum obfunt fcienci«,fed 
eam penitus interimunt , ac diuino auxilio 
obicem opponunc, Mores autem huiuk 
modi quinam fint> exlibello de moribu$ 
plane apparet , adquem le&orem remitti- 
mus,quQdeoshuc refatre rationoftri m- 



dbyGoogle 



AD SCIEKTIAS COMPARANDAS. Vf 

ftitutinonpatitur. Superbiam praecseteris 
vitiis ftudiose fugito,quia fapientise cum 
fuperbianullum eft commercium,exquo 



dbyGoogle 



%t ULtrn6Avt 

Capvt qviktvm, 

Dc Diligcntia > & afiduitatt* 

Dlligentia, &afliduitas adfapientiam 
comparandam maxime requiruntur, 
quod Sc Alcotanus innuit , dumdicic : Di- 
ligcntcs ad nofrasdsrigimusfcmitas.Cclebtt 
qudquc illud eft : £>ui quaritinucnit , & im* 
prtuncpulfinsianuamintrat, Et illud aliud? 
fccundum laborcs vota ajfcqutrts tua. Quod 
ctiam hoc epigrammace elegantiflime^ at* 
qucappofice expreffitpoet4. 
Marc transfrctat , qui auidi vcnatur opcs, 
Ntttuqi vigiIat,quiaJfy#umobJbaatcurjuf M 
Ac tu fupinc dormicns appctis honorcs t 
Nonc aaucrtis, quodfommis tc dccipisipjumx 
Nec laborum grauicaccm prsemcditecut 
Audiofus , ncc pericula inde emergentia 
▼aletudinis , auc aliquidfimile anxius pcn. 
fitet:quiavtdicitpo8ta, v 

Gloriam ncquaquam iUe ajfcautm\ 
^fi pramcditatar pcricula Jcmper, 
Sicut, nccqutfmcUbonbuSVcn^Turhonorcs % 
guia dum hac mcditatur 9 Ijbituratas. 
Tria in hoc argumenti gencre potiffimiim 
requiruntur : fcilicct ftudiofi diligcntia, 
pracccptori$fingulans cura,parcntis a fiad- 



dbyGoogle 



At> SCl^NTIAS COMPARANDAS. t$ 

liuc in viuw eft, folicitudo : fed omnium 
horumfundamentum,ac bafis eft ftudio- 
£ diligentia de qua ita pOeta. 

Diligcntia ad diflantia quaque facite perue- 
nitur t 

DiUgentia omnis ianua acfira rcfiratur. 
Nam abfque ifta-omnis cura magiftri in- 
aniter impenditur , fxuftra parentis vrgec 
iblicitudo. Melius quidem effet id homi- 
num genus nullam dare operam ftudiis, 
quam incurix, & ftupiditatis argui , imo 
ftultiti* , vt poeta quidam hoc difticho 
eosnotat. 

Detfum euadere in votis babes abfque labore f 
Athocfanefiultitiavnum exmilUbusgenus. 
Abutabibus hoc idem genus hominum 
profequebacux dum dicebat : NuUusinter 
vtartaliumdcfcclus turpiormihicfevidetureo-i 
tum defitfu, qui virtutem y quam diligentii, 
& laboribus ajfequi poffunt , non ajfequmtur 
tamen. Pogta verbhancperfcribit regulam 
philofopho. 

^uifipientiaexpetis, reSgionieftoadditfus, 
Somnum cxcute t fitietatcm deuita. 
Studiis ineumbe , nec intermittito morat, 
^uiafiudio iugi comparaturfipientia. 
Tempusad ftudium opportunius , & ma- 
gisaccommodum,eft prima,acpoftreraa 



jbyGoogle 



30 Mbthodvs 

nox, quiahaec benedi&ionibus eft refer-* 
eiffima, atque ftudiofis faufta, quamobrem 
dicebat poeta. 

luxta labores comparantur honores, 

Jgui ergojapientiam expetit, vifi/et noftcs. 
Vulgatiffimum quoque illud in fcholis eft: 
Mane Utatur , qui vigilat noftu. 

Porr6 h#c omnia ftudiofus prudenria 
virtutum omnium regula ,temperet ,nec 
excedat modum,vt vel morbum contra- 
hat aliquem grauem^vel tardio fuccumbat: 
fedmedia incedatvia , quia mediocritas in 
rebuseft virtutisfedes. ExquoMahome* 
tus dicere folebat: In diuino cultu vires nc 
dcfrimas , aut exhaurias , ne indepropterea u- 
dtum y & odtum diuinarum rerumftibnafeatur. 

Diligentiam hanc, &modum inftudiis 
cenendum alis auium compararunt non- 
nulli ; quemadmodum enim alis auis vo- 
lat , & lafla refidet, & cantillat , ita ftudio^ 
fus diligentia tamquamalisad fapientiam. 
volet , fed animum defatigatmn volatu alib 
<;onferat qiiandoque , & honefto aliquo 
exercitiorefocillet. Praetetea vt volatual- 
tiffima fuperat auis , ita ftudiofus altiores 
fapientiae quxftiones ftudio , 8c dihgentia 
filperare nitatur a nec difficultatum con- 
templatione , &metu fucciunbat, fedar- 



dbyGoogle 



AD SCIEtftlAS CoMfrAkANDAS. p 

duta quxque magno aggrediatur animo. 
Turpiffimumquippeeft magnanimum ad 
infima animumdemittere , & generofum 
ad vilia , vt Abuttibus his notat verfibus. 

Fortia magnanimus aggreditur femfer % 

Liberalis dignafe meditatur dona. 

^uemadmodum farua quaque abieffo ma- 
gnavidentur, 

Ita magnanimus omnia farua ducit. 
Scilicet , vt interpretatur dodiffimus 
Hocnaddinus , res paruse & nullius mo- 
menti,aut pretij,homininullius animi,ma- 
xirase ac ingentibus inuolutae difficulta- 
tibus,& laboribus videntur: Contra ge- 
nerofus maxima quaeque,fub animi fui de- 
cretis, votifquc exiftimat, & habet. Ita- 
que rerum vel magnitudo , vel paruitas 
cxanimo pendetnoftro, hacque decau- 
fe, quae maxima nobis paruulis videban- 
tur, adultis parua, atqae omninoaliaap- 
parent , & quse difficiUSna tyronibus, pro- 
ncientibus, ac perfe&is facillima. Funda- 
mentum lgkur prxcmuum ad fcientias 
comparandas eft ftuoium fiue diligentia 
alliduitati coniun&a , agente, pungente- 
que honoris , ac magnanimitatis ftimulo. 
Nam qqkwtis viribus in fcicntias nititur, 
hwaorjs puajcntcftimulo, fiad&ftigiwn 



dbyGoogle 



Iji MfcTHO&VS 

noti pcruciiit 5 mcdiumvtniinusc;oiiiicjictf 
itcr: qui verbhxcnonconiungit, autpa-* 
rum proficit,aut nihil. Altiora itaque ac 
nobiliora magnaniihus 5 & gcneroms fibi 
fempcr proponat. In libro deOptimis Scli* 
gendis , perfcribit Radaiaddinus Nifabu- 
renfis , Alexandrum Bicornem Phildfb- 
phis confulcntibus & fuadentibus,vtex-' 
peditionem in vniuerfum terrarum Or- 
bcm pararct * dixifTc t Non efifublimims 
mentis princifis de tam paruo* bremwe impc* 
riofiticitttm ejfi. Veriim tibus U- 

lis : Terrenum hoc impcrium nihil aliud effc* 
quam typum calefiis , & iteradiBud; fine mora 
copias mouit , rei motus celfitudinc , & di* 
gnitatc. Mahometi quoq; hoc femper ver-i 
fabatur in orc apophtegma zSublinna Deuv 
amat> execratur abiefta . Ignis elementorunt 
puriffimus, & nobiliffimusfurfumfemper 
tendit, fordida purgat , extcndit curua* 
Hunc nobil iffima ingenia imitari (atagant* 
in altiora quxque nitantnr , vitiorum ex^ 
purgent fordes, & ftudiorum ardore ab«* 
lumant, malos habitus ac tortuofos calo-> 
rc dirigant. Rudis es , inquit Abuhanifa* 
afiiduitate , &Jfudio ruditatem exues. Con-* 
tra ver6 ab otio , Sc pigriria tamquam ab 
omnium viuorum fatfurigine amptU&m« 

cau£ y 



dbyGoogle 



Afi SCiltJttlhS COM£ARArilU$< J$ 

«ftue * &longiflimc te recipito*Dumapucl 
£e penfitabat Abunafrus Sagarius quanta 
excompar^ndarura fcientiarum ftudio vti? 
litas affluit ^quantaque ex otio y & pigritia 
feduridat vitioriim illuuies * ita animant 
(uam adoperanduni hortabatur, & ab otio, 
ireuocabat his verfibus- 
jinima mca,anima mea 9 ab operando nc cejfes $ ' 
Iniufiitia,bcneficentiai&*quitate< 
Felix namqueefi , qui afidue bene operdtur, 
Infeticifiimus vero , quifemper otiotabefcit. 
Et Ali Bentalebus ita fibi decaritabat, 

Animamea pigritiam y atium,proculrepcHm 
: Alioquin i^hoctuofemperfordefcito cantem- 

Nam filiam egpfortem ceffatori confificio nulla $ 
JQampxmtentiamypudarem $ malorumque 
cumulum. 
Vn&c egregic fane alius dixiti 
Jguotpudores \ quot improperia I quotque mce* 

rorcs/ 
Vnumgenerat homini improbumotium* 
Otium fepeex eo nafcitur ,quodfapien-s 
tise prseftantiam, atquc cxcelientiamnon 
bene dignofcimus , nec 5 quantum oportet, 
contemplamur* Frequenriusergo^acma- 
gna attentione petpendat apud fe philofo- 
phus huius & meritt * & dignitatem adi 



Digitized by VjOOQl 



34 MethodvS 

eamprsefeftim imffiortdimem,quam fui 
ftudiofis tribuit , eorum nomina,&: famanx 
confecraris arternitati , &s in tnortalium 
immortalibus animi* iriiprimenSiQuijs tam 
tecors ergo erit \ qiii tantam diuitiarum 
copiam , ipfamque immortalitatem tam 
exili ^ vilique pretio fibi comparare non fa- 
taget > Vtrumque hominum genus defcri- 
bit Barhanaddinus hoc difticho. 
Jfjam ante mortemfunt mortui infificntes, 
Safientesvero mortemfofi ipjam beatiusvt- 
uunt: 
Simili epigrammate horum deplorauit for- 
tem ante Barhanaddinum Nafairaddinus 
Tufanus. 
Ignorantiafitis eft mors antemortem, 
Eorum corfqrafimulfunt &fefulchrum , & 

fefulta, 
Suntenim animabusfotiu*carcxr,acinfernus: 
* £>u*rc inde liberdu beatius viuent. 
Elegantiflime fane idem profequitur argu- 
mentum mox relatus Barhanaddinus his 
verfibus. 
Sapientia abieftum quemque extollit, 
JEtfine illa , velelatus cenfcndusefiabiefttu. 
Safientuimmortalu crebrefcit gloria fernfcr, 
Infificntisvcrofamacumillo terra tegetur. 
Safientia cft lumcn, quo videmvel lumint 
cafti, 

Digitized by VjOOQlC 



&b SClENflAS fcd&PAllANDAS.; 3$ 

Inflpientia cacitas * qua excacantui vei ipfl 
videnies, 

SapientU er^o quifquis potitus efl opibus, 

OmnesUmjibi comparauit thijaurtos. 

Caducis voluptntibusfl non eflfruiiusjapiensl 

Eoflt contentus, qubdmeliora multbflbi com- 
parauit. 
ttaqiie fapientiae friiitione, fuauitateque 
fit coritentus philofophus,cum ea voluptas 
tanturri mtiridanas excellat, quantumini- 
mortalis aniixliis mortale corpus. Hinc 
Abuiolephus, qiium obiiceretur ei (Ummi 
paupertas , qualaborabatdum ftudiis lite- 
rarum naiiabat bpeiram ^ lepide ceciriit. 

Cum placeniam comedero, & bibero aquani 
fluentis^ 

Bgojum Imperator ,Jed non iUe, quijedeiirk 
atiis. 
Pigritiam, & liebetudinem, vride oritui? 
dbliuio, ex phlegmatis \ & humiditatuni 
abundantia gigrii vnanimiter feptuaginta 
prophetae afleruere. Phlegmaverd expo- 
tus prouenit copia$cojpia autempotus ex 
copia ciborUiri , igitur fubtra&ione vnius 
aliud fubtrahitur. Ebs aiiteiri iriter cibos 
tiui pMegmadiminUunt,imprimis receri- 
fentur panis toftus , & vua pafla ; zi non, 
ti quantitate, qu* ad potUm iricitet agutf^ 

C i; ; 



yGOQg 



r 



$6 M?THppy$ 

ex qua potiffimuin phegmatis cpncrefcit 
materia, Dentiurti fcalptus* & afordibus 
abfterfio , phlegma diminuere , memo- 
riam augere > &: eloquentiam conciliare 
exiftimantur , ex quo fcalptus huiufmo- 
di inter Legis ritus ante orationem , &c 
le&ionem Alcorani praefcribitur. Vomi- 
tus etiam phjegmata , & humiditates eua- 
cuat , itemque frugalitas , ex qua non me- 
diocria proueniunt commoda , vt fani- 
tas, continentia, memoria,proximi pro- 
fe£tus, ac eiufmodi perplura:vbi cxgula 
prseter marbos ac infinita incommoda cor- 
poris , aniinjis etiam hebetatur 5 vnde fa- 
pientes maxim£ dedecere delicatiorum 
ciborum copianij&apparatus, hoc difti^- 
cho exclamat poeta. 
Jgnominia y tum ignominiajum ignominia cft* 
Cum Sapicns collocat operam cibis apparandis. 
Interrogatus aliquando Abuiofephus , 
quomodo ftudiofo fit viuendum ? refpon- 
dit^vtviuo ego. Et interrogatus quomo- 
doviueret ille ?refpondit. 
Frufto flacenu depello famem. 
Hauftuaqu* extinguofttiw* 
Rudique vefte viuens contcgo corptts, 
£>u& dr mihi mortuo inqplucrum erit. 
]Uahometus dicere foleiat : T«a hoint* 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPARANDAS. %f 

num genera Deus odioliibet aliiinde ex- 
]>ertes criminis: nempe > voracem 9 attarnm, 
& fuperbum. 

Studiofo infinita ad hxc cdnfideranda! 

furit inbdmftioda , ac nocupierita 3 qux ex 

gula,&: voracitate fuboriuntur : vti natu- 

tx confternatio , hebetudo memorise , &c 

tnentis ? ac eiufi^odi aiia perplura. £x qud 

hoc fcnatum eft apophtegma; Venter ctbo- 

rum copia mentis opprimit copiam. Galenum 

dixifle ferunt : (JMalogranata bmniafhntfa- 

na,pi/ces omnes nocumentis obnoxtj '. At cer^ 

tum eft , modicam pifcium quantitatetn 

jninus nocere , quammalogranatorum co- 

piam , quia omnis repletio eft mala. \fora-> 

citate lubftantiae non iftftequenter dilapi^ 

dantur,eX quo paupertas,& malaquam- 

plurima exoriontur . quia femel diCies in 

paupertatem reda&us diuitias vt phiri-. 

mum oftentare adhuc ftudet 3 quod fuppf c- 

reminime poterit , nifi vel latrociniis , vel 

contractibus illicitis , aut aliis huiufmodi 

fraudibus ,quse jprobum hominemnequa- 

quam decenf. voracitas pr^terquam quSd 

multorum malofum fcft caufa 1 , ft di&iim 

cft 9 ad alterius quoque vitse aeterna fuppli- 

cia viamjfternit. Et qqidem 3 ventri plus 

arquo deifcus,omnibu$exqfu$ effe folet, 

C iij 

Digitized by VjOOQlC 



}8 . , Methodvs 
quia ad doftru#ionem tendit. 

Frugalitati? hxc tibiregula efto.Princi* 
pio fuauiores , delicatiorefque comeditq 
$ibos hos vero craffiores feqq^ntur. At 
caqeas , ne cum famelico edas , nifi vel & 
ipfe famelicus C\s , aut ieiunaturus 3 aut iter 
rafturus , aqt aliqu?m fubiturus laborem, 
yt fuftinere poffis horum pondus. Nain 
pranrerquam qubd famelici ^dacitas no$ 
ipcitat , &: vrbanitas pbftringit ad fuper- 
fluum efum,tu qupque illi moleftus eris. 
cum fatur famelico non qredat ,nec fame- 
licus faturi fuftineat moras ; fed onyiis ftn 
lieitudo , ac celeritas lenta illi videtur, 
adeoque horum par tiqn eft focietas , vt 
jelegantiffime his vejrfibijs poeta demon- 
ftrat. 
£>ui holoferico fruitur letto , 
Variis cplaribus mire diflinfto , 
Elegantifque > fuelix amflexibut gaudet > 
Millequc modis exhaurit voluptates : 
pmnes exifiimat ekdemforte beatos > 
Nec eorum votis fortunam defuijfe futat A 
Similitcr Jatur famelico nott crcdit> 
froftere^ lcmcfarat iUi mcnfim. 



dbyGoogle 



ap scientia5 cqmpai$andas. jj> 

Capvt sextvu. 
Zfe Lcffionis aujpicatione , quantitate, ac ordine. 

CLariflimus vir Barhanaddinus , mcus 
olimpraeccptor, aufpicandamcfTe le- 
&iojiem volebac dic mcrcurij Mahometi 
innixus au&oritati , qui id , vt ferunt , pro- 
tplit enunciatum : Nihil inchoatum e(t dte 
mercurij ', quin fuam acceperit abfolutionem & 
perfetfionem. Eandem Abuhanifa ante il- 
lum tcrebat viam, & regulajn, feruabat , 
quam ab Ahmetto Benrafido eius praecet- 
ptore fe accepiffe teftatur, Rci rationem 
reddit lofcph Hamdanenfis , quia fcilicec 
codiclumencreacumeftj ideoque aicbat, 
omniabona operaea die aufpicanda funt, 
qubd infidelibus fit inaufpiqap , contra fi- 
delibus. 

De Le&ionis^cm quantitate ex Ham^ 
ro Zarengerio refert Abuhanifa , prifcos 
do&ores hanc tradidifle regulam , &c me- 
thodum , vt initio tyronis capacitati ea 
pracfcribatur le&io , quam bis repetendo 
memoriac commcndare poflit,addito dein- 
de fingulis (equentibus diebus vnico ver- 
bo ; ita cniiQ fit , vt paijcitate , & gradatio* 

C iiij 

Digitized by VjOOQlC 



4$ MfifHd&vs 

ne illa minime percipiatur nrnldplicati© 
le&ionis abfque vila memorias defatiga- 
tione, & rerum tenacius imprimuntur fpe- 
cies , nec tyrones fuccumbunt. Contra fi 
ea lectio initio tyronipraefcribatur, quam 
nonnifi decies repetendo memoriae com^ 
mendare valet , eiufmodi contrihet habi- 
tum tenella, & adhuc rafe mqmoria , vt 
etiam vel breuem orationem napnifi dc~ 
cies repctendo afTequatur f indutumque 
habitumautminime , aut difficilime exue^ 
re , & k fe excutere poterit. Ex quo illud vt 
verifTimumiaDdomaiaftaturin fchohs ; Ver- 
humjh ktitOy millies repetitio.ltem : Vnum 
frdftat bis rcpctitum edifcere verbum , quam 
millia millies repetita, 

Id porrb ordinis obferuandum eft initio, 
vta Facilioribus exordiuip fumatur, Faci- 
liora autem , vt ex vcteribus obferuauit 
Sciarphaddinus HoKailus, funt fimplicio- 
ra : vt quse ad captum magis accedunt, rtii- 
nufque generant taedij 7 quo tyrones , vt 
plurimum fuccumbere folent. Oportet 
etiam, vt ftudiofus facpius , quam mcmo- 
riae commendauit , lecHonem* '^•fcribat, 
quia hoc maximse eft vtilitatis. Aduertat 
oppidb tamen^ne quicquam defcribat , an- 
t^qujun eius fenfum ^ercipiat : idnamqu^ 



dbyGoogle 



AD SCIEtff !AS COMPARANDAS. 4> 

naturam relaxat^ mentis obtundit aciem» 
incurise arguit ftudiofum , ac demum tem T 
pus omnium pretiofiflimum terit. 



dbyGoogle 



4% METHiODyS 

Donce ftabdem fixerit in mcmoriafedem : 
Tunc ad alia te rccipito,& qv&rc imtemctum. 
Difputatio, collatio , & cnucleatio dubio-. 
*um philofopho perneceffariae funt,verum 
inter difputandum modeftiae nc tranfiliat 
terminos :fedfua argumenta^vcl refpon-» 
fa tranquillitate animi temperet , §c asqui- 
tatis lancc ponderet. Contentiones, & ira^- 
cundiam imprimis fugiat philofophgs , at- 
que difputationem , §c collationem nihil 
ali\id effe fciat; , quam coi\fultationem : 
Confultatioautemcft indagatio veritatis, 
quam fedato animo , matura confideratio- 
tte , atque aequitate duce afTequimur , noji 
quidem iracundia & contentiofis vocife- 
rationibqs , quas execratur veritas. Si verb 
eb tendat difputantis anin*us , yt ft4n ef f a - 
riumfolum illaqueat t &: oppriijut fallaciis, 
& fophifmatis , dicimus , id nequaquam li- 
cere,imb effe contra difputandi canonem, 
qui elici$nda:veritatis gratiadimtaxatin- 
ftitutus eft. tyec vnquam huiufmodi ca-* 
ptiofis atgumentis vti debemus, nifi quum 
aduerfariusnos fallaciis impetit,ncc eius 
argumenta eb tendunt, vt vcrita^ elicia- 
tur, fed ad fallendum nos tantum.Nec ftu- 
diofum etiam pudeat, fuam aliquando im- 
bccilUtatempotius ^tcri x aut non praefen- 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPARANDAS. 43 

tem animum, quam falfa falfis defendere 
Argumentis. Mahometus Beniahia,facile 
fux setatis omnium do&iffimus , quoties 
jcongruumilli refponfum non fuppetebat, 
ingenup dicere folebat: ?{*nc mibi nullum 
pr<e/?o eji ccrtum rejpwfum,quarc maturfus rc 
fonfdcrata reftondebo.Nulliis enim ita do- 
£fcuseft, quin alius do&ior efTenonpoffit, 
pec tantum quifquam fibi tribuat , vt exi- 
ftimet, fe extempore quxftiones quafcun- 
que foluere poffe. 

Vtilitas , qux ex collationibus ? &: difpu- 
tationibus capitur multo yberior eft, quam 
illa, qu^ exhmplicirepetitione prouerut, 
quia difputatio prxterquam quod eft repe- 
jtitio , ac plufquam , intelleftum adhuc ex^ 
citat , & ^cuit ? vi*de Ulud celebratur : Dif- 
futatio vnius hor* fraftat repetitione <vnius 
menfis. Verum collatio huiufmodi , ac dif- 
putatio cum aequitatis amatore ineunda 
eft, & bonsc indolis, vt mox di&um eft, 
quia contentiofus , &c contumax animos 
conturbat potius ,acomnia fufquedeque 
jnifcet clamoribus, Sc turbis, atque plus 
damnjt infert, quam vtilitatis. Quare,cum 
(e obtulerit occafio,fapientior fuoingenio, 
mitiorique indole, quarftionis feruorem &: 
ju$to$ aniraos $enij>erar$ cone^ur , ^tque 



r~ 



D,g,tizedbyG0agIe 



44 M E t h O 6 v s 

irarum impetds cedendo quandoqufc in~ 
fringat ad patientise , &c manfuetudini$ 
fcopulos , vt hinc,quantum ih fapientia 
profeceritjoftendat; at ea conditione vt 
minime data opera oftentator exiftimetur, 
fed vt ait Chalilus Benahmetus poetacla- 
riffimus, 
JEa eflfaftentu conditid y vtfibi obfequentes y 
Tales efficiat , vt feruiendo aliis dominentur. 
Oportct etiam , vt philofophus ante- 
quam ad collationcm y & difputationem 
accedat , fingulas quseftionis partes enu- 
cleet,atque attenteexquirat, &: medite- 
tur ratibnes , dicitur enim: Medifltrc y com- 
frehendes, Itaque perneceffaria eft prseuii 
illa mcditatio quseftionis difputandse , nc 
qtiidtemerea nobis in publicum ptofera- 
tur y & vt fcopus attingatur. Verba enim 
fagittx affimilaritut a fapientibus , fagitta 
ver6 antequam emittatur,ad ccrtumdiri^ 
gitur fcopum , non vtcunque autem, fed 
attentione quadamcollimatur & collinca- 
tur, vt ch y quo mittrtw,pertirigat, Mot 
citatus ChaUluSjirilibro de principiis luriC 
[irudentiae ^hanc praftiiam meditationem, 
no foliim vt neceflariam ad grauiorcs qtfas 
ftiones requirit y fed dtiafti ad orationem 
quimcufique, atiteqoaj# in publicwa f>tcn 



dbyGoogle 



AD SCIEMTIAS £0MPARANDAS. 4$ 

figratur. Totiorfan* mentu >inquit, nota efi, 
*vt verka mature frameditata^ & comprpbata 
rationibm , in mcdium Profcrantur \ Poeta au- 
tem quinquehpcdiftichoad id requirit. 

Jguinque funt pbferuanda , antequam verba 
fintprofcrenda^ 

Caufa y tempm , qualitas, quantita* , locus. 
Apisixnitanda eft Amatori fapientise , at- 
que indagatorirquq ex omnibus florum ge« 
neribus etiam amaris , & veneno mfe&is 
falubre mel , ac duke legit ; ita ille ab om- 
nibus j quod vtile & bonum, fibi recondat: 
quod verb malum , & noxium tamquam 
ad fe non fpe&ans pertranfeat. Sapientia 
fidelis hominis eft haereditas , Mahometus 
dicebat; vbicunque ergo eam comperiet, 
fumatvtfuam, cseteravt alienafuisrelin- 
quat. Refert Phachraddinus Caflanenfis, 
quod Ahmetus quidam y cum emiflet an- 
cillam^qufle fuerat quondam Abuiofephi 
Iurifconfulti celeberrimi , eam interroga- 
uit , num aliquid a Domino didiciffet 1 re- 
fponditilla y non , fed audiebam eum fa:pe 
hsecrepetentemverba: Portio circuli cftca- 
dtns. Qjj^d audiens Ahmetus ille,dubium, 
quodmenti dudum inerat, excuffit 3 & qux 
cum diutorferatdifficultas,euanuit, di- 
dicitque,ab ompibus, vclmancipiis a ac an- 



/r' 



Digitized by VjOOQlC 



4« Meth6£>V* 

cilis vtilitatem capipoffe* Eamobcatifarii 
interrogatus aliquando pater meus,quibus 
fapientiam comparaffet mediis i refpdndit: 
Abomnihus>qu& <vtiliora/untauidedccerff> & 
omnibu jutiliora qu&quc libenterelargitus/um. 
Interrogatus de hac eadem f e etiam Ab-* 
nohabbafus ait t Sapientiam banc comparaui 
tingua indagante , & cordc intelligente. Egfe^ 
gium fane di&iim,& fupf emae setatis philo* 
fopho dignum y ea enirn setate indagatores 
fapientise , & non fapientes do&iffimi Vif i 
Vocarivolebant. Sapientiae igiturindaga-r 
tor , & philofophus Vel ib iriftptdbiffimisi 
quse bona funt edifcere non dedignetur, 
vt improbiffimusquidamaitpoeta. 
*>u& doceo y non qud operor , attendito : 

Proderit tibi fcientia mca,crimina non ob* 
funt. 

Ftugiferas drbotes refcro dottor: 

Fruftum carpc , lignum proiicito in igncm. 
Quamquam tufpiffimiini dueendumfit,Vt 
id , quod aliis inculcamUs , atqlib fuadc- 
mus vt optimum , ipfi opere non complea-* 
mus , prius enim facere , tum docere opor- 
tet. quod & poeta degantiffimus verfi- 
bus docet. 

Tu qui alios optima doces y 

Num&tc inftruisipfum? 



dbyGoogle 



AD SCIENtlAS dOMPAfcANDAS. 47 

jlegroti/hc medicamina pcrfcribis, 
Vt fanentur ^tuvcro peius agrotas? 
Tefanarc infelix incipe prius, 
v^it tuncfapicns rhcdicus crist 
Tumquealiii dottrini prbderitiud , 
PYodeYunt concioncs, prodcrunt verbal 
Turpe enim cft alios ad virtutes vrgere, 
Cum adeafdem ipfefis vrgendus. 
Alius de huiufmodi hominum genereita 
dicic. 
Jjhti alios docet , qud ipfe non obfcruat^ 
Similis cft Gallina , qu* habet alas , & non 
volat. 
Adpropofitumargumentum nuncredea- 
mus. Abuhanifa, vbi fodes,& a quibufnam 
tantam rerum notitiam , peritiamque le- 
gum fibi comparauit > In fua profedb offi- 
cina vbi olera, ac femina vendebat. Eius 
quippe ad officinam libentiffime Iurifcon- 
fulti confluebant , hominis alle&i huma- 
nitate, comitate^acliberalitate. Principib 
difputationes, audiendi motus curiofitate, 
do&os viros ad fuam officinam inuitabat: 
ab auditu poftea ad intelle&um gradum 
fecfre quaeftiones , coepitque difficulta- 
tes dignofcere > fenfum quxftionum in- 
telligere, dubia quaedam # & argumenta 
propoaerc, ac demum recepto animo rem 



Digitized by VjOOQIC 



4& Met rt6i>V$ 

exprofeflb aggrefluseft, eoque periiehi£> 
vt Iurifconfultorum omnium communi 
voto^in hac profeflione,fummus virfitha- 
bitus. Exquo planum fit ,paupettatem, ac 
humana negotianon ita repugnare fapien- 
tiae acquifitioni^ vtphilofophum omninb 
abeaauocare poflint>vbidiligeiitia adeft 
& ftudium. Abuhaphedus Maior,lucro 
interdiu operam locabat , & fatnilise vi- 
&ui, no<9tu vero fcientiarum ftudio. IdU 
que homo fanar mentis & corporis $ etfi 
familise fubleuandis neceflitatibus tenea- 
tur , culpse minime expers erit , fi tempo-^ 
ris aliquid ftudio fapientiae non feponat* 
Nullus profe&6 ab hominum memoria 
tanta extrema laborauit paupertate, quan- 
ta Abuiofephu^, tamenhaec aftudio lite- 
rarum eum nec terrere * nec diftrahere pp- 
tuit ; fed ea inuita tantum profecit , vt iu» 
setatis omnium fapientiflimus fit habitus, 
Quinimbjfua inopia feftiue gloridbatur, ac 
elegantiflunis eam commendabat verfi- 
bus. 
Cum generofos equitanf reges equos, % 
JRcgiaque explicantur frotinus vexilU , 
Conflipantibusvndique aulicis , acferuis $ 
Miranturque cuntti diademata regum , 
Equitoegoaruhdi#<mmeam, induowUium^ 

Lioeriufque 



Digitized by VjOOQlC 



AD SCXIMTIAS COMPARANDAa. 49 
LibcriujqUc quam iUi y quo lubet proccdo : 
. Necimpottunus exatfora me exigettributum 
T^ecexedrarationum^ mea numcradoerrabit* 
Diuitias porrb licit£ partas ndnpropterei 
condenamus , tieccasprobumaut fapien* 
tem dedecere virum afferimus , imb adfa* 
pientise comparationcm plurimim con* 
ducurtt. Quarg interrogatus aliquando vir 
quidam fapientiffimus , qua*fratione tan* 
tam fibi fapientiam, &rerum variam co- 
gnitionem comparaflet? refpondit: Afa~ 
tre opulento , quifuis opibus doltos quofque ad 
mt inflituendum conducebat. Imb bene parcat 
diuinas gratiaecertiffimum funt mdicium* 
fecus male partae : vnde italepide poe ta ad 
quendam rapaccm , qui teirtplum ex raptu 
cxtruebat. 

Exmatk Pdrtis audio te exjhucretemplum, 
Hts neforte putas iufias Dei placare irasf 
Injlar es meretricis , qua ex infamipretia 

largitur 

faupertbus , vnde ptouetbio fecit illa locum, 

Cum dictum ejfet ipfi a Dei facerdotibus ; 

Euge infclix % necforniceris , nec /argiarts, 

Spemtamenfuamnemo collocetin diui- 

tiisquibufcunque,fedomniafuaDeo gra- 

tiarum omnium fonti accepta referat,&jiu 

ca , quse funt ad cius gloriara , laudemque 

D 



dbyGoogle 



yo Mbthqpvs 

impendat* Minus fyo ingenio quis fidere 
debeat, ptaefertimin iis , quaead diuinam 
(pe&ant legem,quiahaechumanumfupe- 
tare foknt captum. Suis propterea audi- 
toribus Abuhanifa inculcare folebat , v; 
perpetuas ad fapientiae Au&orem porri- 
gerent preces , quia ille folus humanos 
intelle&us iUuftrare valet. Quippe qui 
Deum rc&<frem fibi deprecantur - y man- 
datorumque iuguin fubmifs^ ferunt, &s 
eius credunt Legi,are£to tramite minime 
deuiant. Secus veroqui fuo fidunt inge- 
aio 5 eiufque viribus fe omnia confequi 
poife fibi promittunt. Verum fipiant ifti, 
quod quemadmodum vifus omnia videre 
nonpoteft, itanec intelle&us omnia capit, 
aut percipit. DiuinaeergoLegiparendum 
fft, etfi noftrum fupexetcaptum. Hacde 
re Mahometus dicebat : Intelligens eft il- 
le> quifuo incumbitmuneri, munus verb intetti- 
gentts eft, vt ante omnia fe 9 fuamque agnofcat 
%mfotentiam> qui autemfemetipfum agnofcit, 
dominum agnofcitfuum 9 & qui fuam agnofcit 
i/npotentiam, VeiOft. Max. potentiam agnof 
cit, atque itafuam confdentiam nequaquam 
infuo ingenio cottocabit > fed m Deo , a q** 
amnem ateritatepf , '& fafientiam fetendam 
ffi cogmfcet. IdcircoaDeo fideles verita^ 



dbyGoogle 



AD SGffctfTIAS COfcifARAKDAS. Jj 

tem femper funt deprecaa, 6t ille per rd- 
£tam refigionisfemitameosdeduxit; con* 
trafmetici fuo confidentes ingenio,crea- 
tO impotenti , decepti funt, 
QuippibtiS affluit,auaritise ne ftudeat,fed 
quantum in fe eft, Detirnimitetur , qui fua 
fcona omnibus liberaliter largitur. Auari^ 
tia nihil eft nocentius , Auaro nihil fordi* 
dius , aut tam Deo , & hominibus aboml- 
jiabiHus. Ideoque & Mahometus dicebat: 
guinam morbus auaritia periculofor reperiri 
pote/i, autpermciofwr auaro ?l& penfitaiis ge^ 
nerofus quidam > ac liberalis , ita fibi indi^ 
gnatus alloquebatur . 
Si non elargiar, dum mams fofidet opes % 
lereat manus itta , auari pereantpedes. 
guifnam ,fodes , auam confequutus efi h* 

nores ? 
xAutcuinam liberalitasinvituperia cefitfx 
A liberali Deo, difcamus ejfe liberales, 
Apage ergo quicunque auaritiam fanxit. 
Sciamfalaimati Iurifconfulti clariffimi pa* 
rens , quamquam pauper effet, & dulciarift 
venderet , vnde Haluani , id eft dulciarius 
di&useft,nihilominus in ipfa etiam pau* 
pertatc auaritix turpitudinem exectaba- 
tur , & ex tam tenui fortuna dulciaria do* 
£tis viris clargiebatur, ac dicebat: Mogatt 

D i) 



JT 



Digitized by VjOOQlC 



yx M * t ti d v S 

^ me , itf Df*/ *£ auaritia meferuet> & vt 
filius meusinfiudiis literarumproficiat. Et pro-» 
fe&o ex animi fententia, & votis res ipfi 
fucceffit v quia ipfe ditiflimus , filius vero 
doctiflimus euafit, vt omriibus riotumeft. 
Mahometus Benhafanus fuorum bono- 
rum trecentos liabuifle prxfe&os legiturj 
eatamenomniain fapientia compatanda, 
emendis libris , alendis do&is vitis , paupe- 
Tum fubueniendis neceffitatibusconfum- 
pfit , vt vix ad tenuiflimum vidum ei qu ic- 
<juam fuperfuerit. Sordidiflimo indufio 
liunc quadam die indutum vidit Abuiofe- 
phus 3 eaque propter commifef atione mo-> 
tus nitidum mifit illi,quod ipferecufauic 
dicen? : Hm fertttntur mundanis, nofira iam 
*d alterius njita framifimus aafuifitionem y ne 
ibifordefcamus. Forte id fe indignum puta- 
bat 5 ideoque recipere recufauit , quam- 
quam lex licita munera accipienda eflc 
iubeat, quiahoc vilitate non caret : ad vilia 
autem fidelem fe demittere hoc prohibet 
Mahometusmandato : Fidelisad vtlianefe 
abiiciat. Feruntquoque Arfabandium vi- 
rumdo&rina praeclariflimum ,kd tenuif* 
-fima fortuna, peponum aliquando corcU 
ces , ex loco ab hominum frequcntia (c- 
moto collcgiffe, atquc comedilfe, Quaifc 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPAfcANDAS. fj 

diues quidam ( cum hoc ab ancilla> quae il- 
4um viderat,refciuifTet ) motus,conuiuium 
ei inftituit , at Arfabandius nunquam mo- 
remgererevoluit. Altienim,ac fublimis 
animi viri nihil vile , nihil abie&um , nihil 
fe indignum patiuntur. Namque diuitum 
frequeijtarcmenfas , (c(c fordide ingeren- 
do , ftultorum ac parafitorum eft > quoj 
nullus arcet pudor , non quidem fapien- 
tum virorum , qui nonnifi honeftiflim£ ro- 
gatiaccederedebent. Hac de re audipoe- 
*am, • •* 

Nullus ftultis chuditur aditus admenfas pa- 

tentum> 
Nullus ohftatfudor , nuUa verecundia arcet : 
Jguare fapicns fuauem fi vis ducere vitdm; 
Stulti perfonam indue , omnia licebunt. , 

Idem poetaa!ibi,nomine cuiufdam do£Kfc 
fimi viri , qui fame peribat , nec fua do&ti- 
ni vi&umfibicompararc pQterat, ita for- 
tem fuam deplorabat, vtnondubitaucrit 
adftultiamconcedere. 
Cumvidcrem ftientiam nihil mihi prodeJpf\ 
Apudque mortales eam nullius ejfe momenu y 
D$Jfauiquidem y ctfiinfipientiadiJl>licet t 
Sea t wftuIti^fruererfirtunaftultorum^ , * 
.Aliu? ^dja^initatem vfque conqucrebatur. * 

~ jffifim ,-- 

* * D iij 

Digitized by VjOOQlC 



j4 Methopv? 

piferti vero inopia premuntur; 
Fas ergofit tnihi Afinum efie, 
Ne propter fapientiam inopia pcream. 
At philofophus omne \ fe cumukndi diui- 
tias ftucjium protelet , & auiditatem , & nc 
cXtrahonefti lineas pedes cfferat , caudat. 
Nam tefte Mahometo , diuitiarum auidi-* 
tas grauis eft morbus,ftudium ac nimia foli-* 
citudo cumulandi 9 ipfius mortis eft agonia, 
diuitix nimiae , ac illicitsc mors ipfa* Quarc 
jnedia terenda eft via, vt idem fuadeBat* 
quemadmodum enim illa cupiditas nimia 
euitand^ eft,ita &: extrema paupertas,ideo- 
que frequenter hoc in eius verfabaturorc 
ipophtegma: Auiditas diuitiarum efimorhus^ 
emendicatio agonia , repulfa ipfifiima mors. 
Quod & po?ta his notauit vcrfibu^. 
Mortemeam ne reputes , quafoluitur corpus, 
Sedeam , qua admendicandum adigtturpro* 

bus, 
Vcrivttaque mors efl ^vtraque timenda , 
Sed hac omnihus numeris terrihilior iSa. 
(3uoiulandi anxia auiditas, teftis eft mbx 
citatus Mahometus ,pracfenscftpaupertas, 
cum diuitiae farpius rcf ugunt eas ^nxie per- 
feqiicntcs, fectis carum dohtempttis eft 
cettiffimus tobdusconfequertdi iQ*s;,cftiq v 
c& contcmncntcm fstpiilimc pcrftquan^. 

Digitized by VjOOQlC 



AD SCIENTIAS COMPAkANDAS. ff 

tur : quod hoc animaduertit poeta epi- 
gtammate. 

Tu , qui diuitias anxii venaris per orbcm , 
Si/fe gradum > deftinata enim funt opes , 
ldeoquc videmus eas properare ad illas con- 

temncntem y 
Btcjuianxie poft iRascurritl fiihil ajfcquitur. 
Alius poeta,elegantiflima quadam compa- 
ratione ad corporis humani vmbram fa&a, 
hoc profequitur idemargumentum. 
Hcus tu ! diuitu > quas auide pcrfequeris , 
Inftar funt vmbra , qua iecum gradituri 
Toft hancfi curres , ipfa te fugtet , 
Te verofugientem tpfa fequetur. 
Quare fapicns mediocri fortunl fit con^ 
tentus , ne dhiitiarum copia diftrahatur, ad 
perturbetur animus , & extra fapientia* 
trafiliat limites , vt egregie pbeti fuadebat. 
Tua fortuna > fapiens , cfto contcntus, 
Ne bonorum copia obruatur, tutbcturque ani- 

mus: 
Natn riuns putas ex/uofi/ntc duclt a^uas^ 
Turbatufvero cum Jkuniexuperataineum. 
Pluribus, ad quid profurtt opds , Maho-i 
metto jh^tiidbat , quibu* riec ipfifruuriturj 
nctfeiiiintur aliis ? im$ flirit iliis ipfiflima 
paupiiwrquiiita viuuttt! , ic fi nihil habc-^ 
itnt kilfomij k comiititib ^fiffibnis tor* 

D iiij ■ 



dbyGoogle 



X 



Jtf M ETHODVS 

qucntur timore , & paupertatis. 1 

Olimplurcs tenuiorisfortuna^ftudioli-» 
terarum artis alicuius,lucrandi vi&uscau- 
sa , ftudium preroittcbant f ne ali^nis indi- 
gerentopibus, 

Sapiens auidus, & lucro cuiquc deditus, 
xiullius eft pretij , nec auftoritatis apud 
quempiam, nec etiam verax creditur f pro- 
ptereaqueinhuius fordefdt ore (apientia. 
Deum iugiterMahomctus deprecabatur, 
vt ab eius animo auiditatem huiufmodi 
cuelleret, ne in naturam vcrtcrctur. Sa- 
picns timeat neminem f nifi ipfum Dcum, 
ncc fit perfonarum acccptor. Hominum 
gratiadiuinamnevioletlcgem, nec fein- 
dignum quicquam committat ; Haec au- 
tcm pracftarcncquibit a fi animQ infixa h«* 
ret diuitiarum cupiditas, 

Scd vnde digreffi fumus tandem redea* 
mus. Studiqfus igitur tempus , ac menfu- 
/airi repetcndi ledionem fibi prarfcribat, 
ncque id vllo modoprxtermittat,ncquc 
acquiefcat cor eius & animus , doncc fin-t 
gulis diebus prxfcriptum penfumadinw 
pleat. Circa quodfapientiffimi noftrima- 
joreshanc fanxcrunt r^gulam t vt fcilicet 
hefterna le&io quinquies rcpetatur; qux 
^rp h^nc prarc^cUt quatcr ; ter y?rp qii^ 



dbyGoogle 



AV SCIENTUS COMPA&ANDAS. jy> 



jbyGoogk 



fi MltMobvS. 

tandi,8£ Iftgendi finem impofuerit, fed ad- 
fcito focio vbigentium reperiebatur dif- 
putabat , atque coftferebat adeoqueScia^ 
phasorum ffc£te, cui ftudebat, quemadmo- 
dum & focius^ pririceps fua afctate cuafit. 
Cadichan do&iffimus vit hoc dabat confi- 
lij , vt fcilieet ftudiofus nunquam &b vna 
ad aliam materiam gradum faceret antc- 
quam priotem optime intelligeret > fic 
enimvnamatc^ia alteri non parumfacili^ 
tatis parit. 

Capvt septimvm, 

Suajorte Pbilofophus fit conttntus >ac in &c<> 
ponatfduciam. 

SV a forte contentum efTe opdrtct phi- 
lofophum , quapropter ne fit cumulan- 
didiuitias anxietate folicitus , vt fupr&in- 
ftuimus : fed in Deo bmnem ponat fidu- 
ciarti. Deumcorumcuram gererc,quiftu- 
dio fapientise,& bonorum operurtiincum- 
bunt,ac inopinatas opes conferreilliscx- 
perientia ipfa demonftrat. Animus mun- 
dlnis vacans rebus,fapienti#, 8c virtuti- 
bus vacare nonpoteft,quare bptimis va- 
cet animus , ne peflimis obruatur . Manfii- 
ro Alhalagio quidam dixit aliquando: D* 



dbyGoogle 



AD SCIEftTIAS eOMPARANDAs'. JJ 
mihi Jocumentum aliqHod y quo preficiaminfiu- 



dbyGoogle 



tfo Mbthodvs 

Similiter Luna nijifuopperageret curjhs y 
7%unquamadoptatumperucniretplcni/uni& 

Aliud 
Nifi peregrinatio praflans habcretur % 
Ncquaquam prctiofa pcregrina diccrcntun 
Alius aliis rationibus ad id vrgebat* 
Natali infolo nc diu moreris % 
Scdalio tc confcr> nc torpeas mora. 
Flucntcm nonnc vidcs puriorcm cflc, 
Stagnantcm vero aquam corrumpi? 
Sapientke, & fapientum longe maii^s eft 
apud Deum prasmium, quam illorum,qui 
pro religione defcertant ferro. Voluptas, 
&dele&atio, quseexfapipntiseftudiofuf. 
cipitur , nullahabitaproportione munda- 
nas (iiperat, quarehac philofophus tam- 
quam fua forte fit contentus. Fertur % Ma- 
hometum Benhafanum dicere fblitum, 
quum poft multas vigilias acutiores aliquas 
philofophiac quasftiones diflbluqbat : vbi- 
namfunt regcs ? Vbinam principcs ? Vbi re* 
gumflij fuis voluptatibus innatantes ? Longe 
procul abfunt ab iis voluptatibus , quibus nos 
philofiphia bcnefcio fruimur \ irno yjjtris tlla 
comparau flcrcus funt y fvstor % vapor^nj^pl. 

Cognita fapientia: pulchritudine pro- 
cul caetera omnia a fejremoueat philpfo- 
phus , quac ei nxuum mduccrc poflimt. 



dbyGoogle 



dbyGoogle 



& MfifHO&VS 

cccupatio me diftraxit , ne ad liunc dicm 
tne pararemrverum hoe hqmilitatis ergo 
dixit, quoniamfequentialegunturincon- 
trarium inter eius epigrammata* 

Efio paratus > quoniam ignoras , 

An ingruente noftc ad auroram pcruenies. 

£>upt enimfani ahfque vllo morbo perierc i 

jguotue xgroti vixere diu i 

Et quot iuuenes ficute *uiuunt ', 

Jguerum funeralia funt fatfa, & ipfi ncfi* 
ciunt. 
Dixit etiam , dum apud auditores fuos vi- 
%x noftras tejnpus defcribebat. 

^uidefitcmpus^ nififcfiinatum iter, 

guo pcrpetuh comfellimur ad mortem ? 

At quodprudenti cmque magis mirandum 

<fi> 
Jter pcragitur vcl ipfi viatore quieficntc. 

JEt dcmundo conquerens dixit. 

Mupdus , efi vt diuerfiriumpofitum in via, 
Jn quo viatores diucrtere fotcnt, 
Jbividehis codcm wcmcntoquofdamaduen- 

tafe y 
Atiosveroad itcrarripicndumfifi accmgert. 

Imb hoc in ipfius femper verfabacur orc 

epigramma. 

Tu qucm gcmentem edidit mater, 
<dmicis urcum'gaMdwtibus> & ridcntibusi 



dbyGoogle 



A£> SCIENTJAS COMPARANDAS. 4} 
Omnibus tibi enittndum eft viribus , 
Vt y cqm illi te ftebuntmQwntem .gwdea*, 
& rideas* 
Ex his apparet itaque non imparacum il T 
ium acceffiffead moycem, fedhochumi- 
licacis ergo dixifle. 

Capvt Octavvm. 

De temfore comparanda /apicnti*. 

TEmpus tocum fapienciae ftudio con^ 
fecrandum eft ab incunabulis adfe- 
pulchrujn, vel {alcem ftacimacquehomo 
refipifcere occipic , pc fapienciae incueri 
pulchricudinem, acqtiedignicacem. O&o* 
genarius fchplas frequencare ccepic Hafa- 
nus Benzaiadus vci legicur > ex quo hoc? 
ctiamplanum fic; fapientiar ftudium om- 
ni tempore ac secace ample&endum efTe. 
Tempus ad ftudium oppprcunius eft pri- 
manox , ac poftrema , vt fupra quoque; 
nocauimus, quamquam nulfum prseter-, 
jnictendum eft. Defacigacus phUofophu$ 
ft udio ^licuius quseftionis , aus materiae, iU 
lam fepqn^t , fupaacque aliam s fic enim re-* 
focUiacur aoimus rei nouitate. Jd moris 
Abnoabbafq fQlitum fwijekgimus > qui 



•Digitized by \jjOOQ±C 



#4 Methodv$ 

philofophiae,vel Iutifprudentiae laflttfle* 
#ione,poetas adferri iubebat.Mahomctus 
Benljafanusno&esfere integras infomnes 
«tocebat , &c varios variarum materiarurti 
hbros ad caput le&i difponebat , vt fi vnius 
le&ione defatigatus fuiflet > alium caperet. 
Atque ita librorum familiaritate fine tx- 
dio no&es trarifigebat, &diem ipfum. 

Hic fomnum aquacvelpotu,velafper- 
fioneexcutiebat, aflerebatque, fomni cau- 
fam efle calorem,qui contrariocftrepel- 
Jendus, 

C A P V T N O N V M. 

De animi moderatione & inproximum 
cmtate. 

PHilofophusmoderatofit animo opoi> 
tet, &inproximum mifericors, eiu£ 
quepromoueatbonum. Abinuidia, vt ab 
ardente igne proculrecedat, quia hxc plus 
officit f ubiedo , quam obiefto , imo fubie- 
&um confumit, vt ignisligna, actandem 
ignis ipfe tabefcit confumptis iam Hgnis. 
hinc confulit poeta, vtinuidos fufHnea- 
oius patienter ad confumendos illos. 
Inuidi gatienter fuftinc Uuores, 

tatknti* 

Digitized by VjOOQlC 



AO SCIENTlAS COM*AkAKDAS. tfj 

Tatientia enim tua interimu iUum. 



dbyGoogle 



ff Methodvs 

cipulos amorem & charicatem y 8c filiorum 
obedientiam, tantum^rofcceruntfilij, vc 
ambo fu#£tatis omniuta* do&iffimihabi- 
rifint. 

Contentiones & rixas ,. verus fapicnti* 

fugiat ataator ,quia tempus omruumpre- 

tiofiffimum tcrunt , & animi pcrturbant 

fcremtatciji. Contcntio & rixse, funt men- 

tis 5 &animipcrnidofiflimat6peftas. Con- 

tentiofum lgitur contemne 5 iat eft cnim 

illi fuum malum , inftanfque naufragium : 

tu vcrb pacis frii&re tranquillate, vt poe- 

ta dixit. 

Pacifcus facis fruitur tranquiMitatc , 

Contcntiojbveromaloruminjlatnaufragium. 

Oportct etiam , vt ftudiofus virtutis , & fa- 

. pientix,in ornnibus certam fuirationcm 

habeat, ncc eam vllo modo bedat, fed 

cum poftta , quoties fcfe ofFejrt occafio, 

4icat. 

Oculos occludo , ne proximi crimina videam % 

^afiigtmemquaferaguntur^dicumurque^ 

Cum nuUa tam$n fim fraditut ignorautid 

fam, 

Stdit eft mihigtnius, vt fratris fufferam 

defeftus. 
Namfi malumiUifro maio reddere vetim* 
gwd miki frqdttwtftudik vmutit ? 



dbyGoogle 



AD SCIENTtA^ COMl^ARANDAS. 6} 

tnimicum tuum opprimere vis iid virtutum 
cumulo j quotidianoque progteffu facico: 
cius iniurias parui ducito* fbjas ac ttirbas 
furdus , mucufque percrarifeas > vc peritiifi^ 
jtnusexperiencia confulit pocca* 
Vu taumjim armis opfrimere boflem^ . 
Conficere m&wvre $ & in rabiem vertert f '■ 
lllutn contemmtg, operam virtutibw nauai 
Etbac crudelius ± quam ferrum interimunt 
tllum. 
Qu^ ad fuam vtilitatem faciunt > &t pf ofo* 
ftum in virtutibus, eatibicordifint* haeq 
cnim tibi proderunt , non oppf etfio hoftis, 
quam meditaris ferro * aut alio quopiata. 
Patientia philofopho inter caetera perne* 
ceffaria eft 5 hinc Chriftus Matix Filius, 
quibus pax,dixit* ^ui/uflinetpatienter vnum 
ab improbo^ decem lucrabitur. Nec adfefoon- 
dendum iriiprobis prottipfa fit philofophi 
lingua , ne virtutis offendat tiiaieftatem 
abfque vllo .pfouentiij quia id genus ho- 
minurn ifritatuf potius fefponfo 5 &: veris 
tationibus *ac infurorem* & rabiem agii 
tur^qtuimmitefcatiaut rationi fubmittat 
ceruicem* Qu^re poetae audi falubre confi- 
liumj i 

SwUaeffutientinereJptndedsftultOj 
StA pr*ftM filcntto retumtfrefurenum, 

E ij 

Digitized by VjOOQlC 



4% Mbthodvs 

Alios vcrb icaatt. 

Nt rejpondtas ftulio ftulta vomenti^ 
. NifiquapofiwtetusJenircfurorem; 
ttam pefforis ctoacam fi diu exagitaucris , 
Emittet foctorcm nequaquam fercndum. 
Neque etiam hominum de nobis iudicia* 
& opiniones attendamus, nec audiamus, 
alioquin nullusdabitur rixarumfinis,cum 
nemo ab hominum lingua immunis fit, etfi 
omnem remoueat occafionem 5 im6 virtus 
ipfa nobis vcrtitur in vitium , vt egregic 
poeta his verfibus aduertit. 

Nemo immunis eft ab hominum iingua, 
Tametfi fedufo omnes remoueat caufas. 
Nam mutum appeUant quiftlentio gaudet» 
Jg>ui vero eloquentia fefc delcftat, vocant lo- 

quacem 9 
J>>ui bona minimeprodigitfita vocaturauar 9 , 
J%ui demum fuas elargitur cpcs , prodigum 

audit. 
Jjhtarc ,amice y furdus>mutus y tr4nfeasifta, 
Necprateriu/fumDeiiudicium aUudtmeat . 
Item alius dfccbat. 

Nunquam homo efi immunis a di&eriis, 

Etft ytatur famitiaritate Gahrielis. 

Plurimum quoque caueat philofbphus , ne 

quempiam contemnat , aut vilipendat,vel 

etiaru infim* condiuonis honunes, quos 



dbyGoogle 



AD SCIEttTIAS COMPARAKDAS. rf^ 



dbyGoogle 



P& v •..-... Mbthodv* 

- Hnflex efitemfmificarM hoCiilludtitntndu, 

■ pufkx<lt&qutvitotfi\b£ciucu»da f iUvc~> 

ioprifiis4 

-^uare/veifUeidotemfwinefidasx 
Ma^fo^fmnmumfafefulmimfcquuHuu 
Tfome vides; sfutdventiyvalidaquefmclU, 

■Wonnifiettulfds frtfiernaht arboresi. 
NonntvidesmureputridaexftUerecadauera* 
Trettofofyuc vnwnes imp dctruderefundei 
Et ete innumeris , auibus cdlum exornatur 



jbyGoogle 



AD SCIENTtAS COMPXRANDAS. ji 

rumimagines , feu profapia gkrfiafiilluftri^ 
cumliacc fortunaepotius, quStm nobistri- 
buenda fint. Itique fapienti fola virtute 
gloriandumeft, nonautertmaiorumcliw 



dbyGoogle 



deueniajt n*£tam ^ fi tamen metam vllam 
{apientia habeat. Quamobrem atpramen-» 
tarium imprigiis ftumofofemper praefto 
£t y y t fele&ioraquaeque fi occurrant , no- 
tet 3 ne ex memoria pxcidant, picitur 
enim : UWwma Ubilis 3 fcripiura ftabiiis. 
Necnon ■ : ^ui non habet in manica album^ 
non habet in cordcverbum* Etfane meliora, 
atque elegantioraexfapientumoreprodi- 
re folent ; qqia ifti meliora quse kgunt^ 
memoriae commendant y & horum opti- 
ipa inpublicum proferunt.Hocnotanda- 
rum rerum confilium dedit olim Maho- 
metus Halalio Beniafaro y vt idem Hak- 
lius jrefert^pud Adibum, cqmdixeritiUn 
Halali , nunquam remoueas abs te atra- 
mentarium , qqoniam in eo eft fapientibus 
inaximavti|itas.vfque ad confiimmatio 7 
nemfaeculi. Hafamaddinus quoque fem-r 
per filio inculcabat, vt aliqqid fingulis dior. 
bqs memori^ mandaret , vel notaret : quia 
etfj modicqm illud fic, breui camen ma- 
gnum euadet, ac ingens continua acceffio-r 
ne. Ideoqw^hpcilhtm «hprtabatur epi-» 
grammate. 

pifce quantum ptes , pririieps euades : 

^amftduoMs^^nUf c^^vxf^l 



Digitized by VjOOQlC 



AD SCIENTIAS COMPARANDAS. Jj 

■ Omms vt afinos longc foft terga relinques. 

Traditur Hafanum anreo emifle cala- 

mvim , vt quod ex tempore, & cafu a quo- 

«lam do&o vito audierat . notaret. Vkx 



jbyGoogle 



74 Methodvs 

res , fcdncc illis ncccflarium quidcm pro- 
fpicit vi&um : fecus fotxuna ignauis faue t, 
&: improbis -, adquid crgo tammultis ho- 
mincs ad fapienti* ftudium cocitas aiunt ? 
Etprimo quidemlocomcimpctitpauper- 
rimus Abuiofcphus hoccpigrammate, 
Prob ! in eam incidimut temforis fortem , 
In qua froficit ignaum yfortifque recedit^ 
Fameque pcrcunt d$ttifiimi qmque^^ 
Etof&w affluit,qui lenonem agit,autfturra* 
Hunc fcquitur Arfabandius , qui dum pc- 
ponum cortices, cfxlocoafrequentiano- N 
minum femoto, colle&os paupertatc co- 
a&us & opreflus comedebat, ita do&o- 
rum virorum dcplorabat Viccs. 
Pereunt in films fame leones * 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COBCtA&ANDAS. 7J 

voluH&m , & vcrbis vtcunquc placarc, 
non quidcmrationibus , qxix nullaefuppe* 



r 



dbyGOQgl^ 



j6 Methodvs 

Sed quid mirum ?nonne mare vnionts fund* 
detinetimo, 

Etputrida cadauera fursum extoUit. 
Contra Mahometus Samarkandius ad 
defperationem vfque deplorantemreprae- 
fentat virtutem , qubd rautoribus omni- 
bus fint deftituti eius fequaces , ideoquc 
omnes fere periere, vt vix vnus fuperftes 
comoeriatun 



dbyGoogle 



AD SCIEtfTIAS COMPAS.AN6AS. jf 



r 

Digitized by VjOOQlC 



.-* 



7 8 Itis^rtoDVS 

cepti pro&quendiconeeulieft mihi facul 

tas# Namcenfuerunt votis coniun&isfe^ 

Suendam efle fapientiam & illi obfequen- 
um i vel eo nomine > qubd praemium vir- 
tutis ipfafitimmortalitas , illud verb,quod 
fuis mundus impertitur,caducum,&: quod 
magisdeplorandumeft,nec fuis ftatpro- 
miflis , fed aliaefunt pollieitationes , alius 
effe£tus,&nnis,In huius eomprobationem 
vnus quidam e choro poetarum in medium 
prodiens omnium applaufu hoc tecitauit 
epigtamma. 
Hominibus ntnne mundus dicerevidetur: 
Cauetea dolis meis , a fraudibus cauete i 
Nam quis ita excars eft,qm' bent ntn aduertit, 
Mea verba fiuere rifurn , opera lu&umf 
Alius non minori applaufu hoc addidit di- 
ftichon. 
Infipiensmundus infipiet&usfauet alumnis, 
Sed v* ifiis ,fimundus atyuando fapiet. 
Habita itaque profequendiargumenti ve- 
nii,' dico : ftudiofum nullum praetermit- 
tere debere lucrandi , ac proficiendi tem- 
pus i& labores quofcunque ducereparui* 
vti reuera nihillunt,fi (apicntiaeratio ha- 
beatur , & dignitas. Adulatio , vt fupra 
etiam diximus, omninb vicupcranda eft, 
ac £ugicnda,im6 e*ecranda,fieain «xck 



jbyGoogle 



AX> SCIJEMTIAS COMPARANDAS. 79 

pias tantum , quse nobis eorum conciliat 
gratiam , quorum conucrfatione in ftudiis 
(apienti* proficere poffumus. Quafi ver& 
ea fit fapientiq conditio,vt vel qux mala ex 
fe funt , fuo famulatu bona reddere poflit, 

CAPVT VNDECIMVM. 

De Religione> dr Pietate. 

NOn minus pietati , ac religioni fti^ 
deat philofophus, quam fapientifc 
acquirencbe , cdm haec abfque pietate offi- 
ciatpotius, quam profit* acproptereani- 
huUi habcnda eflet , vt poeta monet. 
Sifiientia fietatis expersfraftans haberetur* 
Omniumfraftantiftimus CacodamoneJ/etha- 
hendus. 
Triafupplicia, Mahometus aiebat, Deus 
infligit impio: vel enim immatura mortc 
interimitiUum,velad villicam relegatvi- 
tam , vel regio tradit ipfum famulatui. 
Mo?sinunaturamaximum eft fupplicium, 
quia merendi demitur homini facultas. 
Villica vita , tefte ipfo Mahomete , fepul- 
tura eft viuorum.Regius famulatus eft om- 
nium periculis plenus : quare hunc Aluari- 
diusphUofQphodiiffuadebat. 



Digitized by VjOOQlC 



%€> Met rtobvi 

J)cctinarcgcm>ciufquecauetoiram: 
Nec (cruiafci, cuius diclum fattum. 
Item Zohairus Mtihlabius ad Selahad* 
dinura regerii , hoc innuit epigrammatd 
quantum infit pcriculi regio famulatuu 
Rtdentcalami,cum iUos contreffas, 
^itqucintuaprohibentimpcrantquC manut 
Cum tibi flacet, cos caufas efficis opum % 
Cladios vero ^fi fcrculfus fueris irL 
Qu6 magispictatieft deditus ftudiofus, eb 
vtilior eft eius fcientia , faciliulque gteuio- 
fes quaeftidnes illi aperiuntur , &referan- 
tur reconditiores. Abuhali Abnfina(vul- 
gb Auicenna)de feipforefertj qtiodplu- 
rcs philofophiae intellexerit difficultate* 
orando Deum , quam prarceptorem con- 
fulcndo. Interea a ttibus fummopere cJa- 
ueat , qui ad fapientiae faftigium perucnire 
vult , vt Mahometus fuadebat j a nimia fci - 
licct/atietate , a nimiofonmo , a nimia lotfuaci- 
tate.Tres, idem afferebat , veri fapiehtis 
funt verae notae , nempe modcftia in vetbis^ 
frugalitas in cibis , vigilia nottis. Inter reU- 
gionis opera,&pietatis connumeranrali-* 
qui abftinentiam a cibis , qui ift taberhis, 
& plateis apparantur , cum quia immuridi 
funt , tum quia hos pauperes intuentitf , & 
cxpctunt, quos tamen emere obpauper- 

tatcm 

Digitized by VjOOQlC 



?k 



5ld scientias COMSARANDAS. 8i 



dbyGoogle 



%% MltHobys 

credas arcana, vt his cofulitpoeta verfibusl 
Atmcc ab amico vide tibi caacas> 
Nec tua arcana concredas illii 
Semper hofiium noxiasmanus euafi, 
Solufque me Ufit> cui mea confidebam. 
Sifidus nullus comperitur aniicus Maho- 
tneti Benhafani hoc fequere confilium. 
Optimus amicorum efioptimus liber , 
*)up otiumfallis cum amicorum neminifidis i 
Hic enim tua minime referat arcana , 
Tuque fapientiam ab ciusfludio difces. 
Nec illi cenfendi funtamici,qui tibi abbla* 
diuntur, cum fecunda vteris fortuna,&: 
adulantur potius, quam amicitiae profe- 
quuntur te honpre : horum fucum , vt la- 

Eis lydius aduerfc detegitfortuna, vtMa- 
ometus Benhafanus experientia do&us 
decantat. 

t>um fortuna arridebat multos habebam 

amicos, 

At ea recedente nonapparuit amplius vUus% 

Jguare aduerfafortuna ingetes habeogratiat, 

Solum , quodmedocuerit , quinam verifint 

amici. 

Queaiadmodum vitia fugere dcbet ftu^ 

diofus , ita bonis moribus , operibufque 

ftudeat.Leges ne violct, omnibus neruis 

fatagat; quia qui bonosafpernatur morc* 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPARANDAS. 85 



jbyGoogle 



84 MfcTHObvs'"' 

diligentia, affiduitas, frugalitas, no&uf- 
lia Oratio^ le&io Alcorani* Quoties au- 
fcem librum atcipit ftiidiofus ad legendumi 
dicat ; Innominc Dei, Laus Deo , gratiarum 
wffioDeo, non cft Deus niftDeus, magnus eft 
2)cus, non eftvirtus > neque fortitudo nift in 
f>w altifimo maximo , cui fintlaudes in facu* 
iafoculorum , &dternitatematernitatum, quot 
funtfcripu Uter&^ & apices , & quot deftri*- 
bcntur. Poft harc dicat : Credo in vnum Dcum 
omnipotcntem , vnicum^ wracem , folitarium* 
fine focto , quare qmfcunquc alios Deos abncgo . 

A prseuaricationibiis longe recedat ftu- 
diofus,quiapra?uaricatoribus nequaquam 
Dei conceduntur dona, in quorum nume- 
to memoria fecundum non tenet locum , 
Vt poeta his te aduertit verfibus. 

jgueftusjitm cum amico de meafragilime- 
moria \ 

gui mihi ait: A frauarkatoribus proculre- 
cedito y 

Siqufdcm memoria Deieftjraftantiftimum 

munus , 

Munera autcm Dei prauaricatortbus non 

dantur. 

Scalptu dentium , eorumque a fordibus 

abfterfione , potu imelis , vfu butyri , ac 

thuris cum foccaro , nec non vjgtnti gra- 



Digitized by VjOOQlC 



AD SCIENTIAS COMPXRANDAS. 8y 



Digitized by VjOOQlC 



8tf Methobvs 

tio bonoram opcrum , itaalterius vitaeftu- 
^dium&folicitudo eundcm ad bona opc~ 
ra incitat. Mcerorem & triftitiam , Qra- 
tio ipfa rcpcllit > & ftudium fapientix ad id 
non parum confert , cx quo fcnior Nafa- 
rus Bcnhafanus Marganianita infuopoe- 
matc ita fe adhortabatur. 

N afare fapicntu opem implora: 

Hdc trifhtiam rcpcllit> catera vana. 
Philofopho igitur orandum cft ad trifti- 
tiam rcpellendam , aftequendamque fa- 
fientiam. 

Mulierum amores prxfentaneum funt 
mcmorix & fapientix vcnenum & con- 
tagium; quamobremab huiufmodi amo- 
ribus procul recedat ftudiofus 9 vt fe fe- 
ciffe Nagemaddinus Naphenfis vir ckriA 
fimus , atque do&iflimus his verfibus tc- 
ftatur, 

Vale , quafua loqucla me dcuinciuitlcpore, 

Soloque genarum afpelhfer} rcddidit de- 
mentcm, 

Elegantis huius puclla , cuius Jkm captus 
amcre 

Uemo Jpeciem defcribcrc vaUt , nemo le~ 
peres. 

At dixi ci vale, iterumqucvalc, atqueva- 
ledicoy 



dbyGoogle 



ADSCIENTIA5 COMPARANDAS. &£ 

guU nunc diuinmi JkfientU fum captus 

amore, 
lnterque faficntes , dr qni virtutibus operam 

locant, 
Tales comperio amores, vt mihi caterijbr- 

defcant. 
Clariflimi viri huius fa&um cb admi- 
rationeeftdignius & laude, qubprompta 
crat occafio , &confequendi Uiiamorisfi- 
nemfacilitas : quia puella, cuius defcribit 
fpeciem, pulchritudinem , gratias, & le- 
poreseius erat iuris,acproprioempta#re; 
vnde plane apparet , eum id folo fapientiae 
amore perculsu feciffe. Quandoqueenim 
pluresidfacnmt , aut difficultatibus impe- 
diti,autmulierum pertaefi morofitate, 8c 
perfidia, cum rarb harum amor fit fincerus, 
fi experientiae , &^oetasexpertiflimo cre~ 
dimus ita cantanti, 
. Jtiulierum amorcs fiquis fcire exoptat , 
jffuc accedat, eumquefatis expertus docebo. 
Dumfioret iuuentus, dumfupfetuntnummi, 
Ardet amor : his deficientibm extinguiturilte. 
Quamobrcm cadibem vitam tam quam ma- 
gis fapientise ftudio accommodam pluri- 
busidemphilofopho fuadet, fuamque fi- 
mul his verfibus deplorat vicem. 
C*uejludiofc % ne muUcrum ctfiam amre 

F iiij 



byGoogle 



%t Methodvs 

Sed vacuus curis longas ducitonoUes\ 
Calibemque tibi,qu*fo> etigitovitam, 
Trocul exfnlfis abs te femineis doUs. 
Amore mulierum iam fum fouferrimm 

faftus, 
Earumque tyrannis me reddidit demcntem. 
^ecd^bitofidoBorinharumincidatamores^ 
gwn codicem , fileumque afe deffcratu* 

abiiciet. 

J%uarecalimodcratorhuctuammittitoofem 9 

Mequcfcmel caftum vendicamiferumt 

guoniamfuntmihi angufia totdjpatia terra 9 

Jtcc infeUcem me amftius locus cafit vllus. 

. gnamobreautmc , aut illaminterime mqrtei 

jj>uia mulibfuauior efi mors , quam imfroba 

vxor. 

Vide , fodes , qualem habuiffc oportuit 

poetam huncvxorem;&anvbi huiufmo- 

di funt ferocesbelluxfapientia &memo- 

ria habcrc poffint locum , vcl hofpitiunu 

Imb totam fere dieminfeUciffimuspoeta 

foris tranfigebat, vtaliquamrequiem ca- 

pcrc po{Tet,vxori$ improbxfugicns que- 

relas. 
Tratcritdies necmeamdomumreuiJo 9 
Jmfroba vxoris fugiens querelas * 
4t ingruente notfe obfirefunt voces, 
&<m /ccus,acfi effemm gajlina in catria* 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPARANDAS. $£ 

At aliquis dicit forte 5 hunc iuuencularum, 
& earum qux pulchritudinem ia&ant, 
morbum, ac vitiumefle folere,non vero 
earum , quibus iam & fpeciei , &iuuentu- 
ds flosdecidit, iftse enim mitiores,ac ci- 
curatiores efle folent. Credidiflem pro- 
fe&o , nifi Ifmael Almoicrius doctor , &: 
poeta grauiflimus his mihi de fua v xore oc- 
currifletverfibus. 
Efimihi vxonqua meufempercarpitargentu> 
Mordet 9 iacerat nonfecus acrabiduscanis. 
Dentesfunt acuti ,fed his acutior tingua. 
Paffet , claudicat y tamenpulchra vult haberi. 
Exa&ius hoc aHoepigrammatehuiuspro- 
fequitur pulchritudinem ,lepores , & def- 
criptionem. 

J&tate iam efi confe&a htcfordida Anus , 
Sedvtinamconfciaturgladio^ authajia. 
Color tcntigino/us,Jurditasoccupataures $ 
Lippmdooculos, Nafuslatrinasreprafentat, 
Incuruus eft vcntcr,pede claudicat vtroque 
CaUti efi obdutfa manus , vt ei nec officiat 

ignis. 
JProh l quemgradiens turfem oflentaigibbum! 
lila ridentefol vel in meridie obfcuratur. 
Fabul^s milie narrat , femferfuos admif- 

cens amores. 
Sed vtinam JipulchrH eiwfoucat amflcxus. 



r 

dbyGoogle 



Illa tandcm mortua , & vt aliam duceret 
fuadentibus amicis refpondit. 

Vxorem ducito , dicunt , fuadcntque Amci. 
At proh infelix l itcrum rneinfortuniis tra- 

dam, 
Et cordi tnco ferpentum iffcfarcinam im- 

fonam % 
JS>ui hominem mordent viuum, nec tnortuo 

farcunt? 
Cumque libcrjtmfa&mfcmclyffontcman- 

cifiumfam ? 
Afagc , afagc , quafb amici , mulicres. 
Itaque,ne in fimiiia incommoda incidat 
philofophus , penitus mulierum deteftetur 
amores, & commerciumfiigiat, ne fapien- 
tiac loco , vt de fe teftatus eft pocta , dc- 
mentiam contrahat. Si autem ftudiofis iu- 
uenibus amores huiufmodifuntdeteftan- 
di,multdmagis fenioribus, ac praefertim 
quifcietias profitentur, deteftabiliores eflc 
debent. Nam ( res mira narratu ) vidimus 
aliquando quofdam, qui iuuenes vt per- 
niciofiffimam peftem fugiebant amores, 
feniores ver6 iis ad infanitatem vfque capi. 
Vnde poeta ille exoptabat ,vtinuerfa fibi 
contigiffetaetas. 
Dumiuuentusvalebat, dumjuppctebatvires, 
Ncc vcncrcm curabam, nccflaccbantamom % 



dbyGoogle 



'ad scientias comparandas* $i 

Nunc iuualefcentibus canis concupi/ccntU 
ardct; 

Vtinam canus ejfem natus , tum adiuuentu- 
tem rediijfew* 
Alius dixic. 

Vtinam recRret iuuentus quandoque % 

Vt illi indicarcm, quidpatrauitfeneltus. 
Inter demum obliuioneminducentia con- 
numerantur coriandri recentis & acido- 
rum pomorum vfus , contemplatio fufpcn- 
forum, inceflus intercamelorum greges, 
le&io Epitaphioruxn , pediculorum viuo- 
rum fuper terram proie&io , atque ex cer- 
uicalibus venisfanguinis emiflio. 

Capvt dbcimvm tirtivm. 

DeiBs, qua bona augent> vel impediunt > 

ac deiis % qua vitam froducunt vel 

corripiunt. 

ALimenta funtneceflariaftudiofo,er- 
go & comparandorumalimentorum 
cognitio , vtfapientiaefhidiovacarepoffit. 
Item vita,& lanitate ipfi opus eft, igitur 
& cognitione eorum, qux vitam produ- 
cunt , & fanitatem feruant , vel inftaurant. 
De his integrum volumen maiores no- 



DigTtized by VjOOQlC 



£1 > MetHO&VS 

ftri ediderunt , ex quo pauca huc afferre 
lubuit. czterum eb remittimus le&orem, 
nc praeter inltttuti noftrirationemexcre£- 
ceretlibellus. 

Afferebat Mahometus, qubd nihilma- 
gis obftet paupertati , quam Oratio , &c ad 
Deum fufse preces ; vt nihil magis vitam 
producat,quam opera iuftitiae, & honor 
parentibus exhibitus, Contra nihil magis 
bona prohibet , arcetque & vicam corripit, 
quam criminum perpetratio, prxfertim 
mendacium , fcelerum omnium radix &c 
principium. In huius rei comprobationem 
legitur, duos vixiffe fub Mahometi tempo- 
rc fratres, mortaliumomnium fccleftiffi- 
mos, quitandem audita Mahometifami 
refipifcere decreuerunt , fed perpctrando- 
rum criminumhabitum, qui altas in eo- 
rum cordibus emiferat radices 3 a fe exuere 
poffe minime confidebant. Nihilominus 
Mahometum adeunt, eumque de falute 
confulunt^&exuendi mafihabitus cxpo- 
»unt ei difficultatem. Qui , aequo animo 
eftote , ait illis , veftram ad me recipio fo* 
lutem 9 fi praeftito mihi iuramento ab vno 
duntaxat abftinueritis mendacio , cxtera 
pcccata vobisimpune permkto. His audi* 
cis a MahometQ frat?c$ Ubenter praeftito 



dbyGoogle 



AD SCIENITAS COMPARANDAS. 9$ 

iuramento promiferunt fea mendacio om- 



Digitized by VjOOQlC 



^4 Mbthodvs 

tafquedetempore vitanoflra computare? Quam 
ob caufam alius dicebac. Vigila noftu vir- 
tutibm , & pretiofifimam vitam ne fimno ab- 
fumas . Jj>uemodo enim viuus es cenfendus % dum 
fimno , qmjimillimus efimorti , es immerfiu : 
& vimtibm , adquas natifumm > dum mini- 
tne incumbis , homo vis haberi > 

Scqucntia ctiam tibi diligcntcr obfer- 
uanda (Unt , fcilicet : Catfe , immcicrc nu- 
dus , autnudus iaceas y nec cubito innixus 
comcdas , aut Cubans : menfas , vel cibos 
nc conculces $ corticcs cacparum , & allij 
nc comburas : aedcrtuas no&u nc con- 
uerras, purgamentadomus > & fordes eger- 
korfeniores , & magiftros ne pracire au- 
deas : parcntes proprio nomine ne appel- 
lcs : dentes quocunque ligno nc fcalpas/ 
manus tuto y vel tcrra rie laucs * ad limen 
porta? ne fedeas , ncczd oftij poftcs innita- 
risj legalcs lotioriesinlatrinis ne perfoluas; 
veftimcnta fuper tuum corpus nc con* 
fuas, vultum ne abftergas indufio •, domum 
a telisarancarum emunda •, orationes, & 
preces cauc ncgligas ; e templo poft ma- 
tutinam orationem ne ftatim egrcdiaris f 
jiec fummo manead placeas prodeas , vel 
icrb indc rcuertaris ,• panis fragmchta i 
pauperibus cmendicantibus cauc cmas * 



dbyGoogle 



AD SCIENTIAS COMPARANDAS. 9f 

parentibus mala ne imprecaris; vafa ciboru 
& potus cooperias, lucernam ne extinguas 



dbyGoogle 



$g Methodys 

tium , 8z oeremoniarum , ac temporis exa- 
#a obferuantia , quibus acccdat aflidua 
Alcorani le&io. Templumantedatum fi- 
gnumadeat^quibonaa Deo praeftolatur; 
opeia fupererogationis ne praetermittat ; 
matutinas horas domiperfoluat* munda- 
na , ac vana ne loquatur, prxfertim fta- 
tim poft pera&am orationem : ncc diu 
cum mulieribus conuerfetur, nifi id po- 
ftulet neceffitas. Verba inania^ & inutilia 
neia&et, dicitur enim: £>ui inutilibus dat 
operam y vtilia perdit. Imb loquacitas ftul- 
titiae eft euidcntifiimumfignum : hinc di- 
cebat Abuzerus Giamharus : Si quem lo- 
quacem ejfe videris , de eius ftultitia certus ejh* 
Aliverb Bentalebushocfepcapophtegma 
recitabat : Perfeffo wteliecfa, deficiunt vcr~ 
ba. Addebatquehocclifticnon, 
Jguum perficitur intcllctfus deficiuntverba 3 
Certuftjue femper efto deftultitia loquacis, 
Dicat etiam a principio aurora: vfquead 
prationem matutinam centics : Laus Deo 
magno. Laus Deo , quem , vtmihipropitiusftt, 
humiliter rogo. Rurfus centies dicat: Non 
tft Deusy mfiipft Deus rex verus, notus y ac 
tuidentifimus mane ac vejpere ex eius operibus. 
Et poft orationem matutinam dicat fin- 
gulis diebus tngmt^ tribus yicibus , Laus 

Dc0> 

Digitized by VjOOQlC 



>D SCIEtfTIAS COMPARANiJAS. }J 



dbyGoogle 



$S MfcTHOfcV» 

lis furfum \ & in terra dcorfum potentijSmCj 
acfafientifime. Hxc omniabonaaugent. 

Quac vetb vitam fimul producunt, ea 
funt, iuftitia, innocentia, mifericordia , (e- 
niorumveneratiojfertur cnim, qu&dqui 
fenem veneratur , eius affequetur xtatera* 
Dicat etiam qui vitam exoptat longamam, 
ter fingulis diebus mane & vefpere : Laua 
T>eo regt Trutina Japicntifiimo , clementifiimt, 
cuivel caiorum pondcra notajunt. Et : Non cj$ 
Bcmmfi Deus rcx Trutin*fafietifimus % & clc* 
tncntifmusy cuifunt notavelcalorumpondcrd* 
Caueat ctiam* ne virentes amputet arbo- 
*es , nifi ad id necefikas cogat, quia omnia 
Deumlaudant,ciufque teftanturexiften- 
tiam, & fingularem prouidentiam, quod 
amputatio ,& deftru&io huiufmodi impe- 
dit.Legalcs lotiones exade pcrficiat,Alco- 
rani le&ioni fedul&operam det,acvacet, 
peregrinationcs rite perfoluat, fanitatero 
praeferuet^acferuct, fedcaueatprxfertin» 
nc extremis caloribus , & frigoribus (e ex- 
ponat, Opuseft ei demum, vt medicin* 
aliquid edifcar , legatque praefcrtim Abu- 
habbafi Almoftartaricollcdanea infcripra 
Hcdicina dicet:vbi 

inueniet z dabicur 

.j Laus Dco. 

Digitized by VjOOQlC 



99 

feX CAPITE VKIUOI 

MVndi huius. Fabulantur Mahometani 
Deum crcajfe oclodecim mitlia mundo- 
ritm, ex quorum numero hic cfi vnus, in quodc- 
gitnw,proptereadicit,lA.un&ihuiw 1 vtitlum 
ab aliis contradiftinguat. 

Aftrologiailla iudiciaria. HancAfirologi* 

tartem maximopere detefiatus efi Mahometus, 

& proxime itli fuccedcntcs : fed paulatim fuc~ 

cejfu temporu ita altas iecit inter Mahometa- 

nos radices ^ vt itta inconfulta nihil agerent. 

faulatim tamen chrifiianorum phitojophorum, 

& doctorum virorumfuafionc, & argumtnta- 

tionibus cuanuit, vt conjlat cx Blia Nifibenfis 

JBpiJcopiJeJsione fcptima in qua cum Aluezirtr 

Abulcafcmo acriter, ac docTe dehac materiaitd 

dijputauit* vt Aluezirus , /jui huic arti addiliif 

fmus erat,dixerit.Vct Dcum aliqucm mihi 

iliiecifti contemptum crga hanc fcientiara. 

EX CAPITE <jVARTO. 

AI,#xander bicornis. Ita Arabibus Md- 
hometanis dicitur AlexandtrMacedotfuod 
totrmfijHe 0rbhCfirnuJu4dmni,& intftrio 
fubacertt. Sunt , fui fabutantur , eumvm 
4m babftitfe arnua, pafiUmforinotAcrant. 

G ij 



Digitized by VjOOQlC 



Bic vero cumtantvmarcanumnequcinpe&ore 
conttncrt > pojfet , neque referare auderct cui- 
quam y immijfo capite in osciftern* cuiufdam, 
vt pe&us cxonerartt tanto pondere , occinere 
c*pit hec wha \ Alcxander eft bicornii, 
Alexander eft bicornis. Tum ea in cifterna, 
d*£ enat&fum arundtncs , qu<t ex ventorum 
agitatione, & mutuo attritu, hmc quoque /i~ 
hum edeb.nu Alexander eft bicornis, Ale- 
xander eft bicornis, vti fabulantur poeu de~ 
aurtbus Mtdd* ^ydlg grauiores fabulatores 
hoc faci/c non concedunt , fed ajfirunt , pafto* 
tem quendam ftftnUm corfecijfe ex illis arun- 
din bus , qu* voccs huiujmodt edebdt. Georgius 
Benibiafarus non cornua eum habuijfe vult m 
fuo Chrontco , fed cormumfigna , ftu veftfgia, 
guidam volunteum ita appellatumfuijfe y quia 
primus omnium cornuapofuit in diademate re~ 
gio. At Iefudtd Epift^ptu Hadtenjis vetuftus y 
& grauis ftriptqr in expofttipne libri Gcne/eos, 
ia iribuit Chefronijfo Parthenfttcrtwa Nemrod 
Chalddorum regi , qui dcfmftus fft ^nno 137, 
poft Nemrod. ilij dcmum ita dtclum volunt quU 
c&rnua funt fortitudinis typus , qui Mexander 
fummoperc poUebat. -.-.•/• ^ Jti 

Quia parens de cado intcrram me defc 
GCTtdere fecit. iftipoft Origenem docent , De**n t 
pmnes animMfmulcmJfc >ftd inUh^tmU 



dbyGoogle 



totemporeaniecreationem mundiinfcrtirisjcm- 
quc hoc modoferio narrant in libro , qucm infcri* 
bunt y fubtilitates de cognitionc veritatis. 
frimoomnium creauit Deus Mahomctu lucmr % 



dbyGoogle 



J)eus § <vt anima choreas ducentes circumcirca 

Jdahomcti Jplendorcm , gratiascreatoriagerentp 

qubdjpatiofcptuaginta annorum mtfiumfrjJH- 

tcrunt.Tumfraccfitcis t vtadj}iccrcnt Mabometi 

fauonicam figuram , qua morem gcjferunt. Cui 

crgo caput etus videre contigit % Chaltfa % &imfe- 

rator deftinatus cfi. Jj>ui verofrontcm vidit , in- 

fcrioru nota prtnccps . £)ui dextram,Dci Legis 

obfcruantifiimus. Et qui fupercilium , ftftorz 

qui aures , obediens , & acceptus hominibus : qui 

gcnas , fulchcr (jrfaficns : qui nafum % medscus, 

& aromatarius : qui labia frorcx : qui os ieiu- 

nans : qui dentes facie dccorus : qui linguam % 

imfcratorum % & rcgum legatus : quiguttur,con» 

cionator : qui barbam , miles , ac propugnator 

pro diuina rcligione : qui coSum, mcrcator : qui 

brachia, lanceator, &gladiaton qui braehidm 

dcxtrum, Chirurgstsi quifinifirum ,fiultus ,& 

ignauus : qui volam dextra manus % nummula- 

tius : qmvolamfinifira mcnfurator: quivtram- 

quc, liberalis y iujlus : qui dorfum manuum » aua- 

rus , drjordidus : qui digitos x firiftor i qui dor- 

fum digitorum dcxtra manus % Jutor % & qsi 

finiftra % fabcrfcrrarim : quspe&us % dotius » ho- 

norabilis , & folicitus in bonis opcribm ferfit- 

ucndis : qui dorfum % bumiks, & Ugibus morcm 

gerens i qui latcra , latro : qui vcntrcm % conti~ 

mns % rcltgiofus : qui partemfupcriorcm fc + 



dbyGoogle 



NotA *o| 

dam] pfutoty & venator : quifedum volas> 
taheUanus , & curfor : qui vmbram , circulator p 
j&mimus : qui dcmum mhil % Iudaus, chrifiia* 
n»s> &infidelis. ffac illi in libro Jubtilitatum, 
Animasitacreatas& defiinatas Deumfuo tem-[ 
pore iuxta generationis exigentiam in corpora 
infundere volunt, & ex calo dcmitterc, ideo- 
quedixitAiexander apudnofirum Auftorem ex 
Mahometanorum ofinione : Quja parens dc 
cadoin terram medefcenderefecit. 

EX CAPITE SBiTO. 

POrtio circuli eft cadcns. Iurifieritomm 
hac efi loquutio : quafignificant expenfai 
funeris in hereditate non ejfe defutandas. 

IX Capite vndecimo. 

DVm legit,autfcribitftudiofus admc- 
ridiem faciem conuerkm teneat, El 
facierhconttertunt Mahometani dum orant* vel 
quicquam adreligionem attinens fadunt , quia 
in ea farte templum Mcchanum fitum efi y ex 
ludais acceptoritu, quiadfuum templum con~ 
wrfiorant. v 

ix Capite dvodecimo, 

PEdiculorum viuorum fuper terram pro^ 
ieftio, ffoc ftaculum wfiimtyt <Mafo* 



Digitized by VjOOQlC 



f04 NOT JE* 

metanorum aliqui : quia animalcuta huiufmodi 
cx humano gignuntur corpm , &Junt ilUs quaji 
fortio humani corporis. 

ex Capite d£c imotertio. 

MEdicina prophetica. Librum hunccom* 
piiamt olim Abuhabbafus Almoftagfaru* , 
t& Mahometo pfeudopropheu nuncupauit s ideo* 
queinfcripjttillum Mcdicinaprophcticsu €um 
magnifaciunt Mahometani , cum quia egregie s 
ac perdottt , $&nc trattat tnateriam , ium qui* 
mhmet&eft nuncupam. , ' ~ 





MrrtrtrMm comftiQ. 




Pag.^.ver. 6. 


ferdicitate* fcge 


pemicitate r < 


Pag.j.ver.i. - 


neceflituda 


vidfDtudo. - 


13. 


habent 


habcanr. 


?ag. 4*.ver.i. 


Ancflis 


Ancillis.. 


16. 
P*F- S !« ver. 11. 


clegantiffimu* 
ftultiam 


clegantifllmi& 
ftultitiam. 


T&ES7' ver.u. 


. ftudii* 


in ftudiis. 


Pag 74.ver.z5. 


venic 


varnit. 


Pag.Si. ver.zi. 


difticlo 


cfiftichb,- 



Si $HAUuttm alU lemoru momemi te/lor comftnru 
'■ frojt^ humtmifan emondsbi^ 



dbyGoogle 



Digitized by VjOCK?IC 



'^p^w^KF' 



~ * 



Didjtizedby VjC 



dbyGoogle 



dbyGoogle